در فن تعمیر مردان آزاد

English title: On the Architecture of Free Men

Translations
یک زمان با رفتگان صحبت گزینصنعت آزاد مردان ہم ببین
خیز و کار ایبک و سوری نگروا نما چشمی اگر داری جگر
خویش را از خود برون آوردہ انداین چنین خود را تماشا کردہ اند
سنگہا با سنگہا پیوستہ اندروزگاری را بہ آنی بستہ اند
دیدن او پختہ تر سازد ترادر جھان دیگر اندازد ترا
نقش سوی نقشگر می آورداز ضمیر او خبر می آورد
ہمت مردانہ و طبع بلنددر دل سنگ این دو لعل ارجمند
سجدہ گاہ کیست این از من مپرسبی خبر روداد جان از تن مپرس
وای من از خویشتن اندر حجاباز فرات زندگی ناخوردہ آب
وای من از بیخ و بن بر کندہ ئیاز مقام خویش دور افکندہ ئی
محکمی ہا از یقین محکم استوای من شاخ یقینم بی نم است
در من آن نیروی الا اﷲ نیستسجدہ ام شایان این درگاہ نیست
یک نظر آن گوھر نابی نگرتاج را در زیر مہتابی نگر
مرمرش ز آب روان گردندہ تریک دم آنجا از ابد پایندہ تر
عشق مردان سر خود را گفتہ استسنگ را با نوک مژگان سفتہ است
عشق مردان پاک و رنگین چون بہشتمی گشاید نغمہ ہا از سنگ و خشت
عشق مردان نقد خوبان را عیارحسن را ھم پردہ در ہم پردہ دار
ہمت او آنسوی گردون گذشتاز جہان چند و چون بیرون گذشت
زانکہ در گفتن نیاید آنچہ دیداز ضمیر خود نقابی بر کشید
از محبت جذبہ ہا گردد بلندارج می گیرد ازو ناارجمند
بی محبت زندگی ماتم ھمہکاروبارش زشت و نامحکم ھمہ
عشق صیقل می زند فرہنگ راجوہر آئینہ بخشد سنگ را
اھل دل را سینۂ سینا دہدبا ھنرمندان ید بیضا دہد
پیش او ہر ممکن و موجود ماتجملہ عالم تلخ و او شاخ نبات
گرمی افکار ما از نار اوستآفریدن جان دمیدن کار اوست
عشق مور و مرغ و آدم را بس است’’عشق تنہا ہر دو عالم را بس است‘‘
دلبری بی قاہری جادوگری استدلبری با قاہری پیغمبری است
ہر دو را در کار ہا آمیخت عشقعالمی در عالمی انگیخت عشق
Sources and translator credits
  • Original text transcription: Zabur-e-Ajam — در فن تعمیر مردان آزاد — Digital transcription file at commit 39d44fc0c2b8ca25769c4b36e6eac4d90cb42b35; the source dataset does not identify the underlying print edition.Verified against this pinned digital transcription file; not checked against a print edition.Source
  • Iqbal Demystified source list: Zabur-e-Ajam — Pinned digital dataset commit 39d44fc0c2b8ca25769c4b36e6eac4d90cb42b35; the underlying print edition is not identified by the dataset.Community dataset list; not reconciled against a print edition.Source
  • Persian Psalms: English translations in the digital anthology excerpt — Recovered Persian poetry anthology PDF excerpt; publication title and year are not established by the preserved source packet (zabur-english.pdf, 54 PDF pages).Translation by Bashir Ahmad Dar; Passages are individually credited in the recovered PDF as “Translated by Bashir Ahmad Dar”; exact source and credit PDF page locators are stored with each imported passage.Source
  • zabur-e-ajam: published English translation by بشیر احمد — Published digital poem page (iokxybks.json); retrieved 2026-10-05.Translation by بشیر احمد; Published English translation credited on the Zinderood digital poem page; the exact source unit is recorded with each imported passage.Source
  • zabur-e-ajam: published Urdu translation by حمیداللہ ہاشمی — Published digital poem page (iokxybks.json); retrieved 2026-10-05.Translation by حمیداللہ ہاشمی; Published Urdu translation credited on the Zinderood digital poem page; the exact source unit is recorded with each imported passage.Source
Back to Zabur-e-Ajam