قدیم و محدث از ہم چون جدا شد

English title: Question 4

Translations

سؤال چہارم

قدیم و محدث از ہم چون جدا شدکہ این عالم شد آن دیگر خدا شد
اگر معروف و عارف ذات پاکستچہ سودا در سر این مشت خاکست

جواب

خودی را زندگی ایجاد غیر استفراق عارف و معروف خیر است
قدیم و محدث ما از شمار استشمار ما طلسم روزگار است
دمادم دوش و فردا می شماریمبہ ہست و بود و باشد کار داریم
ازو خود را بریدن فطرت ماستتپیدن نارسیدن فطرت ماست
نہ ما را در فراق او عیارینہ او را بی وصال ما قراری
نہ او بی ما نہ ، بی او چہ حال استفراق ما فراق اندر وصال است
جدائی خاک را بخشد نگاہیدہد سرمایہ کوہی بکاہی
جدائی عشق را آئینہ دار استجدائی عاشقان را سازگار است
اگر ما زندہ ایم از دردمندی استوگر پایندہ ایم از دردمندی است
من و او چیست اسرار الہی استمن و او بر دوام ما گواہی است
بخلوت ہم بجلوت نور ذات استمیان انجمن بودن حیات است
محبت دیدہ ور بی انجمن نیستمحبت خود نگر بی انجمن نیست
بہ بزم ما تجلی ہاست بنگرجہان ناپید و او پیداست بنگر
در و دیوار و شہر و کاخ و کو نیستکہ اینجا ہیچکس جز ما و او نیست
گہی خود را ز ما بیگانہ سازدگہی ما را چو سازی می نوازد
گہی از سنگ تصویرش تراشیمگہی نادیدہ بر وی سجدہ پاشیم
گہی ہر پردۂ فطرت دریدیمجمال یار بیباکانہ دیدیم
چہ سودا در سر این مشت خاکستازین سودا درونش تابناکست
چہ خوش سودا کہ نالد از فراقشو لیکن ھم ببالد از فراقش
فراق او چنان صاحب نظر کردکہ شام خویش را بر خود سحر کرد
خودی را دردمند امتحان ساختغم دیرینہ را عیش جوان ساخت
گہر ہا سلک سلک از چشم تر بردز نخل ماتمی شیرین ثمر برد
خودی را تنگ در آغوش کردنفنا را با بقا ہم دوش کردن
محبت در گرہ بستن مقاماتمحبت در گذشتن از نہایات
محبت ذوق انجامی نداردطلوع صبح او شامی ندارد
براہش چون خرد پیچ و خمی ہستجہانی در فروغ یکدمی ہست
ہزاران عالم افتد در رہ مابپایان کی رسد جولانگہ ما
مسافر جاودان زی جاودان میرجہانی را کہ پیش آید فراگیر
بہ بحرش گم شدن انجام ما نیستاگر او را تو در گیری فنا نیست
خودی اندر خودی گنجد محال استخودی را عین خود بودن کمال است
Sources and translator credits
  • Original text transcription: Zabur-e-Ajam — قدیم و محدث از ہم چون جدا شد — Digital transcription file at commit 39d44fc0c2b8ca25769c4b36e6eac4d90cb42b35; the source dataset does not identify the underlying print edition.Verified against this pinned digital transcription file; not checked against a print edition.Source
  • Iqbal Demystified source list: Zabur-e-Ajam — Pinned digital dataset commit 39d44fc0c2b8ca25769c4b36e6eac4d90cb42b35; the underlying print edition is not identified by the dataset.Community dataset list; not reconciled against a print edition.Source
  • Persian Psalms: English translations in the digital anthology excerpt — Recovered Persian poetry anthology PDF excerpt; publication title and year are not established by the preserved source packet (zabur-english.pdf, 54 PDF pages).Translation by Bashir Ahmad Dar; Passages are individually credited in the recovered PDF as “Translated by Bashir Ahmad Dar”; exact source and credit PDF page locators are stored with each imported passage.Source
  • zabur-e-ajam: published English translation by بشیر احمد — Published digital poem page (xw80six8.json); retrieved 2026-10-05.Translation by بشیر احمد; Published English translation credited on the Zinderood digital poem page; the exact source unit is recorded with each imported passage.Source
  • zabur-e-ajam: published Urdu translation by حمیداللہ ہاشمی — Published digital poem page (xw80six8.json); retrieved 2026-10-05.Translation by حمیداللہ ہاشمی; Published Urdu translation credited on the Zinderood digital poem page; the exact source unit is recorded with each imported passage.Source
Back to Zabur-e-Ajam