نخست از فکر خویشم در تحیر

English title: Question 1

Translations

سؤال اول

نخست از فکر خویشم در تحیرچہ چیز است آنکہ گویندش تفکر
کدامین فکر ما را شرط راہ استچرا گہ طاعت و گاہی گناہ است

جواب

درون سینۂ آدم چہ نور استچہ نور است این کہ غیب او حضور است
من او را ثابت سیار دیدممن او را نور دیدم نار دیدم
گہی نازش ز برہان و دلیل استگہی نورش ز جان جبرئیل است
چہ نوری جان فروزی سینہ تابینیرزد با شعاعش آفتابی
بخاک آلودہ و پاک از مکان استبہ بند روز و شب پاک از زمان است
شمار روزگارش از نفس نیستچنین جویندہ و یابندہ کس نیست
گہی واماندہ و ساحل مقامشگہی دریای بی پایان بجامش
ہمین دریا ہمین چوب کلیم استکہ از وی سینہ دریا دو نیم است
غزالی مرغزارش آسمانیخورد آبی ز جوی کہکشانی
زمین و آسمان او را مقامیمیان کاروان تنھا خرامی
ز احوالش جہان ظلمت و نورصدای صور و مرگ و جنت و حور
ازو ابلیس و آدم را نمودیازو ابلیس و آدم را گشودی
نگہ از جلوۂ او ناشکیب استتجلی ہای او یزدان فریب است
بہ چشمی خلوت خود را ببیندبہ چشمی جلوت خود را ببیند
اگر یک چشم بر بندد گناہی استاگر با ہر دو بیند شرط راہی است
ز جوی خویش بحری آفریندگہر گردد بہ قعر خود نشیند
ہمان دم صورت دیگر پذیردشود غواص و خود را باز گیرد
درو ہنگامہ ہای بی خروش استدرو رنگ و صدا بی چشم و گوش است
درون شیشۂ او روزگار استولی بر ما بتدریج آشکار است
حیات از وی بر اندازد کمندیشود صیاد ہر پست و بلندی
ازو خود را بہ بند خود در آردگلوی ماسوا را ہم فشارد
دو عالم می شود روزی شکارشفتد اندر کمند تابدارش
اگر این ھر دو عالم را بگیریہمہ آفاق میرد ، تو نمیری
منہ پا در بیابان طلب سستنخستین گیر آن عالم کہ در تست
اگر زیری ز خود گیری زبر شوخدا خواہی بخود نزدیک تر شو
بہ تسخیر خود افتادی اگر طاقترا آسان شود تسخیر آفاق
خنک روزی کہ گیری این جہان راشکافی سینہ نہ آسمان را
گذارد ماہ پیش تو سجودیبرو پیچی کمند از موج دودی
درین دیر کہن آزاد باشےبتان را بر مراد خود تراشی
بکف بردن جہان چار سو رامقام نور و صوت و رنگ و بو را
فزونش کم کم او بیش کردندگرگون بر مراد خویش کردن
بہ رنج و راحت او دل نبستنطلسم نہ سپہر او شکستن
فرورفتن چو پیکان در ضمیرشندادن گندم خود با شعیرش
شکوہ خسروی این است این استہمین ملک است کو توام بدین است
Sources and translator credits
  • Original text transcription: Zabur-e-Ajam — نخست از فکر خویشم در تحیر — Digital transcription file at commit 39d44fc0c2b8ca25769c4b36e6eac4d90cb42b35; the source dataset does not identify the underlying print edition.Verified against this pinned digital transcription file; not checked against a print edition.Source
  • Iqbal Demystified source list: Zabur-e-Ajam — Pinned digital dataset commit 39d44fc0c2b8ca25769c4b36e6eac4d90cb42b35; the underlying print edition is not identified by the dataset.Community dataset list; not reconciled against a print edition.Source
  • Persian Psalms: English translations in the digital anthology excerpt — Recovered Persian poetry anthology PDF excerpt; publication title and year are not established by the preserved source packet (zabur-english.pdf, 54 PDF pages).Translation by Bashir Ahmad Dar; Passages are individually credited in the recovered PDF as “Translated by Bashir Ahmad Dar”; exact source and credit PDF page locators are stored with each imported passage.Source
  • zabur-e-ajam: published English translation by بشیر احمد — Published digital poem page (xw80six8.json); retrieved 2026-10-05.Translation by بشیر احمد; Published English translation credited on the Zinderood digital poem page; the exact source unit is recorded with each imported passage.Source
  • zabur-e-ajam: published Urdu translation by حمیداللہ ہاشمی — Published digital poem page (xw80six8.json); retrieved 2026-10-05.Translation by حمیداللہ ہاشمی; Published Urdu translation credited on the Zinderood digital poem page; the exact source unit is recorded with each imported passage.Source
Back to Zabur-e-Ajam