نمودار میشود روح ناصر خسرو علوی و غزلی مستانہ سرائیدہ غائب میشود

English title: THE SPIRIT OF NASIR-I KHUSRAU ALAVI APPEARS SINGS AN IMPASSIONED GHAZAL AND VANISHES

Translations
’’دست را چون مرکب تیغ و قلم کردی مدارہیچ غم گر مرکب تن لنگ باشد یا عرن
از سر شمشیر و از نوک قلم زاید ھنرای برادر ، ہمچو نور از نار و نار از نارون
بی ہنر دان نزد بی دین ھم قلم ہم تیغ راچون نباشد دین نباشد کلک و آہن را ثمن
دین گرامی شد بدانا و بنادان خوار گشتپیش نادان دین چو پیش گاو باشد یاسمن
ہمچو کرپاسی کہ از یک نیمہ زو الیاس راکرتہ آید ، زو دگر نیمہ یہودی را کفن‘‘

ابدالی

آن جوان کو سلطنت ہا آفریدباز در کوہ و قفار خود رمید
آتشی در کوہسارش بر فروختخوش عیار آمد برون یا پاک سوخت

زندہ رود

امتان اندر اخوت گرم خیزاو برادر با برادر ، در ستیز
از حیات او حیات خاور استطفلک دہ سالہ اش لشکر گر است
بی خبر خود را ز خود پرداختہممکنات خویش را نشناختہ
ہست دارای دل و غافل ز دلتن ز تن اندر فراق و دل ز دل
مرد رہرو را بہ منزل راہ نیستاز مقاصد جان او آگاہ نیست
خوش سرود آن شاعر افغان شناسآنکہ بیند باز گوید بے ہراس
آن حکیم ملت افغانیانآن طبیب علت افغانیان
راز قومی دید و بیباکانہ گفتحرف حق با شوخی رندانہ گفت
’’اشتری یابد اگر افغان حربا یراق و ساز و با انبار در
ہمت دونش از آن انبار درمی شود خوشنود با زنگ شتر‘‘

ابدالی

در نہاد ما تب و تاب از دل استخاک را بیداری و خواب از دل است
تن ز مرگ دل دگرگون می شوددر مساماتش عرق خون میشود
از فساد دل بدن ہیچ است ہیچدیدہ بر دل بند و جز بر دل مپیچ
آسیا یک پیکر آب و گل استملت افغان در آن پیکر دل است
از فساد او فساد آسیادر گشاد او گشاد آسیا
تا دل آزاد است آزاد است تنورنہ کاہی در رہ باد است تن
ہمچو تن پابند آئین است دلمردہ از کین زندہ از دین است دل
قوت دین از مقام وحدت استوحدت ار مشہود گردد ملت است
شرق را از خود برد تقلید غربباید این اقوام را تنقید غرب
قوت مغرب نہ از چنگ و ربابنی ز رقص دختران بی حجاب
نی ز سحر ساحران لالہ روستنی ز عریان ساق و نی از قطع موست
محکمی او را نہ از لادینی استنی فروغش از خط لاتینی است
قوت افرنگ از علم و فن استاز ہمین آتش چراغش روشن است
حکمت از قطع و برید جامہ نیستمانع علم و هنر عمامه نیست
علم و فن را ای جوان شوخ و شنگمغز میباید نہ ملبوس فرنگ
اندرین رہ جز نگہ مطلوب نیستاین کلہ یا آن کلہ مطلوب نیست
فکر چالاکی اگر داری بس استطبع دراکی اگر داری بس است
گرکسی شبہا خورد دود چراغگیرد از علم و فن و حکمت سراغ
ملک معنی کس حد او را نبستبی جھاد پیہمی ناید بدست
ترک از خود رفتہ و مست فرنگزہر نوشین خوردہ از دست فرنگ
زانکہ تریاق عراق از دست دادمن چہ گویم جز خدایش یار باد
بندۂ افرنگ از ذوق نمودمی برد از غربیان رقص و سرود
نقد جان خویش در بازد بہ لہوعلم دشوار است می سازد بہ لہو
از تن آسانی بگیرد سہل رافطرت او در پذیرد سہل را
سہل را جستن درین دیر کہناین دلیل آنکہ جان رفت از بدن

زندہ رود

می شناسی چیست تہذیب فرنگدر جھان او دو صد فردوس رنگ
جلوہ ہایش خانمانہا سوختہشاخ و برگ و آشیانہا سوختہ
ظاہرش تابندہ و گیرندہ ایستدل ضعیف است و نگہ را بندہ ایست
چشم بیند دل بلغزد اندرونپیش این بتخانہ افتد سرنگون
کس نداند شرق را تقدیر چیستدل بہ ظاہر بستہ را تدبیر چیست

ابدالی

آنچہ بر تقدیر مشرق قادر استحزم و حزم پھلوی و نادر است
پہلوی آن وارث تخت قبادناخن او عقدۂ ایران گشاد
نادر آن سرمایۂ درانیانآن نظام ملت افغانیان
از غم دین و وطن زار و زبونلشکرش از کوہسار آمد برون
ہم سپاہی ہم سپہ گر ہم امیربا عدو فولاد و با یاران حریر
من فدای آنکہ خود را دیدہ استعصر حاضر را نکو سنجیدہ است
غربیان را شیوہ ہای ساحری استتکیہ جز بر خویش کردن کافری است

سلطان شہید

باز گو از ہند و از ہندوستانآنکہ با کاہش نیرزد بوستان
آنکہ اندر مسجدش ہنگامہ مردآنکہ اندر دیر او آتش فسرد
آنکہ دل از بہر او خون کردہ ایمآنکہ یادش را بجان پروردہ ایم
از غم ما کن غم او را قیاسآہ از آن معشوق عاشق ناشناس

زندہ رود

ہندیان منکر ز قانون فرنگدر نگیرد سحر و افسون فرنگ
روح را بار گران آئین غیرگرچہ آید ز آسمان آئین غیر

سلطان شہید

چون بروید آدم از مشت گلیبا دلی ، با آرزوے در دلی
لذت عصیان چشیدن کار اوستغیر خود چیزی ندیدن کار اوست
زانکہ بی عصیان خودی ناید بدستتا خودی ناید بدست ، آید شکست
زائر شھر و دیارم بودہ ئیچشم خود را بر مزارم سودہ ئی
ای شناسای حدود کائناتدر دکن دیدے ز آثار حیات

زندہ رود

تخم اشکی ریختم اندر دکنلالہ ہا روید ز خاک آن چمن
رود کاویری مدام اندر سفردیدہ ام در جان او شوری دگر

سلطان شہید

ای ترا دادند حرف دل فروزاز تپ اشک تو می سوزم ہنوز
کاو کاو ناخن مردان رازجوی خون بگشاد از رگہای ساز
آن نوا کز جان تو آید برونمیدہد ہر سینہ را سوز درون
بودہ ام در حضرت مولای کلآنکہ بے او طی نمی گردد سبل
گرچہ آنجا جرأت گفتار نیستروح را کاری بجز دیدار نیست
سوختم از گرمی اشعار توبر زبانم رفت از افکار تو
گفت این بیتی کہ بر خواندی ز کیستاندرو ہنگامہ ہای زندگی است
با ہمان سوزی کہ در سازد بجانیکدو حرف از ما بہ کاویری رسان
در جھان تو زندہ رود او زندہ رودخوشترک آید سرود اندر سرود
Sources and translator credits
  • Original text transcription: Javid Nama — نمودار میشود روح ناصر خسرو علوی و غزلی مستانہ سرائیدہ غائب میشود — Digital transcription file at commit 39d44fc0c2b8ca25769c4b36e6eac4d90cb42b35; the source dataset does not identify the underlying print edition.Verified against this pinned digital transcription file; not checked against a print edition.Source
  • Iqbal Demystified source list: Javid Nama — Pinned digital dataset commit 39d44fc0c2b8ca25769c4b36e6eac4d90cb42b35; the underlying print edition is not identified by the dataset.Community dataset list; not reconciled against a print edition.Source
  • Zinderood digital original: hps88rpm — Cached digital poem page, retrieved 2026-10-05.Verified against this pinned digital transcription file; not checked against a print edition.Source
  • javid-nama: published English translation by آربری — Published digital poem page (hps88rpm.json); retrieved 2026-10-05.Translation by آربری; Published English translation credited on the Zinderood digital poem page; the exact source unit is recorded with each imported passage.Source
  • javid-nama: published Urdu translation by میاں عبدالرشید — Published digital poem page (hps88rpm.json); retrieved 2026-10-05.Translation by میاں عبدالرشید; Published Urdu translation credited on the Zinderood digital poem page; the exact source unit is recorded with each imported passage.Source
  • Sequence source correspondence: zinderood-resolved/hps88rpm.json — Reviewed line-by-line source coordinates and reviewed spelling differences are retained in the sequence repair evidence packet.Edition evidence
Back to Javid Nama