در حضور شاہ ہمدان

English title: IN THE PRESENCE OF SHAH-I HAMADAN

Translations

زندہ رود

از تو خواھم سر یزدان را کلیدطاعت از ما جست و شیطان آفرید
زشت و ناخوش را چنان آراستندر عمل از ما نکوئی خواستن
از تو پرسم این فسون سازی کہ چہبا قمار بدنشین بازی کہ چہ
مشت خاک و این سپہر گرد گردخود بگو می زیبدش کاری کہ کرد
کار ما ، افکار ما ، آزار مادست با دندان گزیدن کار ما

شاہ ہمدان

بندہ ئی کز خویشتن دارد خبرآفریند منفعت را از ضرر
بزم با دیو است آدم را وبالرزم با دیو است آدم را جمال
خویش را بر اہرمن باید زدنتو ہمہ تیغ آن ہمہ سنگ فسن
تیز تر شو تا فتد ضرب تو سختورنہ باشی در دو گیتی تیرہ بخت

زندہ رود

زیر گردون آدم آدم را خوردملتی بر ملتے دیگر چرد
جان ز اہل خطہ سوزد چون سپندخیزد از دل نالہ ہای دردمند
زیرک و دراک و خوش گل ملتی استدر جہان تر دستی او آیتی است
ساغرش غلطندہ اندر خون اوستدر نی من نالہ از مضمون اوست
از خودی تا بی نصیب افتادہ استدر دیار خود غریب افتادہ است
دستمزد او بدست دیگرانماہی رودش بہ شست دیکران
کاروانہا سوی منزل گام گامکار او نا خوب و بی اندام و خام
از غلامی جذبہ ہای او بمردآتشی اندر رگ تاکش فسرد
تا نپنداری کہ بود است اینچینجبہہ را ہموارہ سود است اینچنین
در زمانی صف شکن ہم بودہ استچیرہ و جانباز و پر دم بودہ است
کوہہای خنگ سار او نگرآتشین دست چنار او نگر
در بہاران لعل میریزد ز سنگخیزد از خاکش یکی طوفان رنگ
لکہ ھای ابر در کوہ و دمنپنبہ پران از کمان پنبہ زن
کوہ و دریا و غروب آفتابمن خدارا دیدم آنجا بی حجاب
با نسیم آوارہ بودم در نشاط’’بشنو از نی‘‘ می سرودم در نشاط
مرغکی می گفت اندر شاخساربا پشیزی می نیرزد این بہار
لالہ رست و نرگس شہلا دمیدباد نو روزی گریبانش درید
عمرھا بالید ازین کوہ و کمرنستر از نور قمر پاکیزہ تر
عمر ہا گل رخت بر بست و گشادخاک ما دیگر شہاب الدین نزاد
نالۂ پر سوز آن مرغ سحرداد جانم را تب و تاب دگر
تا یکی دیوانہ دیدم در خروشآنکہ برد از من متاع صبر و ہوش
’’بگذر ز ما و نالۂ مستانہ ئی مجویبگذر ز شاخ گل کہ طلسمی است رنگ و بوی
گفتی کہ شبنم از ورق لالہ می چکدغافلی دلی است اینکہ بگرید کنار جوی
این مشت پر کجا و سرود اینچنین کجاروح غنی است ماتمی مرگ آرزوی
باد صبا اگر بہ جنیوا گذر کنی،حرفی ز ما بہ مجلس اقوام باز گوی
دہقان و کشت و جوی و خیابان فروختندقومی فروختند و چہ ارزان فروختند‘‘

شاہ ہمدان

با تو گویم رمز باریک ای پسرتن ہمہ خاک است و جان والا گہر
جسم را از بہر جان باید گداختپاک را از خاک می باید شناخت
گر ببری پارۂ تن را ز تنرفت از دست تو آن لخت بدن
لیکن آن جانی کہ گردد جلوہ مستگر ز دست او را دہی آید بدست
جوہرش با ہیچ شی مانند نیستہست اندر بند و اندر بند نیست
گر نگھداری بمیرد در بدنور بیفشانے ، فروغ انجمن
چیست جان جلوہ مست ای مرد رادچیست جان دادن ز دست ایمرد راد
چیست جان دادن بحق پرداختنکوہ را با سوز جان بگداختن
جلوہ مستی خویش را دریافتندر شبان چون کوکبی بر تافتن
خویش را نایافتن نابودن استیافتن خود را بخود بخشودن است
ہر کہ خود را دید و غیر از خود ندیدرخت از زندان خود بیرون کشید
جلوہ بد مستی کہ بیند خویش راخوشتر از نوشینہ و داند نیش را
در نگاہش جان چو باد ارزان شودپیش او زندان او لرزان شود
تیشۂ او خارہ را بر مے دردتا نصیب خود ز گیتی می برد
تا ز جان بگذشت جانش جان اوستورنہ جانش یکدو دم مہمان اوست

زندہ رود

گفتہ ئی از حکمت زشت و نکویپیر دانا نکتۂ دیگر بگوی
مرشد معنی نگاہان بودہ ئیمحرم اسرار شاہان بودہ ئی
ما فقیر و حکمران خواہد خراجچیست اصل اعتبار تخت و تاج

شاہ ہمدان

اصل شاہی چیست اندر شرق و غربیا رضای امتان یا حرب و ضرب
فاش گویم با تو ای والا مقامباج را جز با دو کس دادن حرام
یا ’’اولی الامری‘‘ کہ ’’منکم‘‘ شأن اوستآیۂ حق حجت و برہان اوست
یا جوانمردی چو صرصر تند خیزشہر گیر و خویش باز اندر ستیز
روز کین کشور گشا از قاہریروز صلح از شیوہ ہای دلبری
می توان ایران و ہندوستان خریدپادشاہی را ز کس نتوان خرید
جام جم را ای جوان باہنرکس نگیرد از دکان شیشہ گر
ور بگیرد مال او جز شیشہ نیستشیشہ را غیر از شکستن پیشہ نیست

غنی

ہند را این ذوق آزادی کہ دادصید را سودای صیادی کہ داد
آن برہمن زادگان زندہ دللالۂ احمر ز روی شان خجل
تیزبین و پختہ کار و سخت کوشاز نگاہشان فرنگ اندر خروش
اصلشان از خاک دامنگیر ماستمطلع این اختران کشمیر ماست
خاک ما را بی شرر دانی اگربر درون خود یکی بگشا نظر
اینہمہ سوزی کہ داری از کجاستاین دم باد بھاری از کجاست
این ہمان باد است کز تأثیر اوکوہسار ما بگیرد رنگ و بو
ہیچ میدانی کہ روزی در ولرموجہ ئی می گفت با موج دگر
چند در قلزم بہ یکدیگر زنیمخیز تا یک دم بساحل سر زنیم
زادۂ ما یعنی آن جوی کہنشور او در وادے و کوہ و دمن
ہر زمان بر سنگ رہ خود را زندتا بنای کوہ را بر می کند
آن جوان کو شہر و دشت و در گرفتپرورش از شیر صد مادر گرفت
سطوت او خاکیان را محشری استاین ہمہ از ماست، نی از دیگری است
زیستن اندر حد ساحل خطاستساحل ما سنگی اندر راہ ماست
با کران در ساختن مرگ دوامگرچہ اندر بحر غلتی صبح و شام
زندگی جولان میان کوہ و دشتای خنک موجی کہ از ساحل گذشت
ایکہ خواندی خط سیمای حیاتای بہ خاور دادہ غوغای حیات
ای ترا آہی کہ می سوزد جگرتو ازو بیتاب و ما بیتاب تر
ای ز تو مرغ چمن را ہای و ہوسبزہ از اشک تو می گیرد وضو
ایکہ از طبع تو کشت گل دمیدای ز امید تو جانہا پر امید
کاروانھا را صدای تو دراتو ز اھل خطہ نومیدی چرا
دل میان سینۂ شان مردہ نیستاخگر شان زیر یخ افسردہ نیست
باش تا بینی کہ بی آواز صورملتی بر خیزد از خاک قبور
غم مخور ای بندۂ صاحب نظربر کش آن آہی کہ سوزد خشک و تر
شہر ہا زیر سپہر لاجوردسوخت از سوز دل درویش مرد
سلطنت نازکتر آمد از حباباز دمی او را توان کردن خراب
از نوا تشکیل تقدیر امماز نوا تخریب و تعمیر امم
نشتر تو گرچہ در دلہا خلیدمر ترا چونانکہ ہستی کس ندید
پردۂ تو از نوای شاعری استآنچہ گوئی ماورای شاعری است
تازہ آشوبی فکن اندر بہشتیک نوا مستانہ زن اندر بہشت

زندہ رود

با نشئہ درویشی در ساز و دمادم زنچون پختہ شوی خود را بر سلطنت جم زن
گفتند جہان ما آیا بتو می سازدگفتم کہ نمی سازد گفتند کہ برہم زن
در میکدہ ہا دیدم شایستہ حریفی نیستبا رستم دستان زن با مغچہ ہا کم زن
ای لالہ صحرائی تنہا نتوانی سوختاین داغ جگر تابی بر سینہ آدم زن
تو سوز درون او تو گرمے خون اوباور نکنی چاکی در پیکر عالم زن
عقل است چراغ تو در راہگذاری نہعشق است ایاغ تو با بندۂ محرم زن
لخت دل پر خونی از دیدہ فرو ریزملعلی ز بدخشانم بردار و بخاتم زن
Sources and translator credits
  • Original text transcription: Javid Nama — در حضور شاہ ہمدان — Digital transcription file at commit 39d44fc0c2b8ca25769c4b36e6eac4d90cb42b35; the source dataset does not identify the underlying print edition.Verified against this pinned digital transcription file; not checked against a print edition.Source
  • Iqbal Demystified source list: Javid Nama — Pinned digital dataset commit 39d44fc0c2b8ca25769c4b36e6eac4d90cb42b35; the underlying print edition is not identified by the dataset.Community dataset list; not reconciled against a print edition.Source
  • javid-nama: published English translation by آربری — Published digital poem page (satxot8y.json); retrieved 2026-10-05.Translation by آربری; Published English translation credited on the Zinderood digital poem page; the exact source unit is recorded with each imported passage.Source
  • javid-nama: published Urdu translation by حمیداللہ ہاشمی — Published digital poem page (satxot8y.json); retrieved 2026-10-05.Translation by حمیداللہ ہاشمی; Published Urdu translation credited on the Zinderood digital poem page; the exact source unit is recorded with each imported passage.Source
Back to Javid Nama