برآمدن انجم شناس مریخی از رصدگاہ

English title: THE MARTIAN ASTRONOMER COMES OUT OF THE OBSERVATORY

Translations
پیر مردی ریش او مانند برفسالہا در علم و حکمت کردہ صرف
تیز بین مانند دانایان غربکسوتش چون پیر ترسایان غرب
دیر سال و قامتش بالا چو سروطلعتش تابندہ چون ترکان مرو
آشنای رسم و راہ ہر طریقآشکار از چشم او فکر عمیق
آدمی را دید و چون گل بر شکفتدر زبان طوسی و خیام گفت
’’پیکر گل آن اسیر چند و چوناز مقام تحت و فوق آمد برون
خاک را پرواز بی طیارہ دادثابتان را جوہر سیارہ داد‘‘
نطق و ادراکش روان چون آب جومحو حیرت بودم از گفتار او
این ہمہ خوابست یا افسونگریبر لب مریخیان حرف دری
گفت ’’بود اندر زمان مصطفیمردی از مریخیان با صفا
بر جہان چشم جہان بین را گشاددل بہ سیر خطہ آدم نہاد
پر گشود اندر فضا ہای وجودتا بہ صحرای حجاز آمد فرود
آنچہ دید از مشرق و مغرب نوشتنقش او رنگین تر از باغ بہشت
بودہ ام من ہم بہ ایران و فرنگگشتہ ام در ملک نیل و رود گنگ
دیدہ ام امریک و ہم ژاپون و چینبہر تحقیق فلزات زمین
از شب و روز زمین دارم خبرکردہ ام اندر بر و بحرش سفر
پیش ما ہنگامہ ہای آدم استگرچہ او از کار ما نامحرم است‘‘

رومی

من ز افلاکم رفیق من ز خاکسر خوش و نا خوردہ از رگہای تاک
مرد بے پروا و نامش زندہ رودمستی او از تماشای وجود
ما کہ در شہر شما افتاد ایمدر جھان و از جھان آزادہ ایم
در تلاش جلوہ ہای نو بنویک زمان ما را رفیق راہ شو

حکیم مریخی

این نواح مرغدین برخیاستبر خیا نام ابوآلابای ماست
فرز مرز ، آن آمر کردار زشترفت پیش برخیا اندر بہشت
گفت ’’تو اینجا چسان آسودہ ئیعمرہا محکوم یزدان بودہ ئی
از مقام تو نکوتر عالمی استپیش او جنت بہار یکدمی است
آن جہان از ہر جہان بالاتر استآن جھان از لامکان بالاتر است
نیست یزدان را از آن عالم خبرمن ندیدم عالمے آزاد تر
نی خدائی در نظام او دخیلنی کتاب و نی رسول و جبرئیل
نی طوافے ، نی سجودی اندرونی دعائے نی درودی اندرو‘‘
برخیا گفت’’ ای فسون پرداز خیز،نقش خود را اندر آن عالم بریز‘‘
تا ابوآلابا فریب او نخوردحق جہانی دیگری با ما سپرد
اندرین ملک خدا دادی گذرمرغدین و رسم و آئینش نگر
Sources and translator credits
  • Original text transcription: Javid Nama — برآمدن انجم شناس مریخی از رصدگاہ — Digital transcription file at commit 39d44fc0c2b8ca25769c4b36e6eac4d90cb42b35; the source dataset does not identify the underlying print edition.Verified against this pinned digital transcription file; not checked against a print edition.Source
  • Iqbal Demystified source list: Javid Nama — Pinned digital dataset commit 39d44fc0c2b8ca25769c4b36e6eac4d90cb42b35; the underlying print edition is not identified by the dataset.Community dataset list; not reconciled against a print edition.Source
  • javid-nama: published English translation by آربری — Published digital poem page (xhc8hf18.json); retrieved 2026-10-05.Translation by آربری; Published English translation credited on the Zinderood digital poem page; the exact source unit is recorded with each imported passage.Source
  • javid-nama: published Urdu translation by حمیداللہ ہاشمی — Published digital poem page (xhc8hf18.json); retrieved 2026-10-05.Translation by حمیداللہ ہاشمی; Published Urdu translation credited on the Zinderood digital poem page; the exact source unit is recorded with each imported passage.Source
Back to Javid Nama