پیغام افغانی با ملت روسیہ

English title: AFGHANI'S MESSAGE TO THE RUSSIAN PEOPLE

Translations
منزل و مقصود قرآن دیگر استرسم و آئین مسلمان دیگر است
در دل او آتش سوزندہ نیستمصطفی در سینہ او زندہ نیست
بندہ مؤمن ز قرآن بر نخورددر ایاغ او نہ می دیدم نہ درد
خود طلسم قیصر و کسری شکستخود سر تخت ملوکیت نشست
تا نہال سلطنت قوت گرفتدین او نقش از ملوکیت گرفت
از ملوکیت نگہ گردد دگرعقل و ہوش و رسم و رہ گردد دگر
تو کہ طرح دیگری انداختیدل ز دستور کہن پرداختی
ہمچو ما اسلامیان اندر جہانقیصریت را شکستی استخوان
تا بر افروزی چراغی در ضمیرعبرتی از سر گذشت ما بگیر
پای خود محکم گذار اندر نبردگرد این لات و ہبل دیگر مگرد
ملتی می خواہد این دنیای پیرآنکہ باشد ہم بشیر و ہم نذیر
باز می آئی سوی اقوام شرقبستہ ایام تو با ایام شرق
تو بجان افکندہ ئی سوزی دگردر ضمیر تو شب و روزی دگر
کہنہ شد افرنگ را آئین و دینسوی آن دیر کہن دیگر مبین
کردہ ئے کار خداوندان تمامبگذر از لا جانب الا خرام
در گذر از لا اگر جویندہ ئیتا رہ اثبات گیری زندہ ئی
ای کہ می خواہی نظام عالمیجستہ ئی او را اساس محکمی؟
داستان کہنہ شستی باب بابفکر را روشن کن از ام الکتاب
با سیہ فامان ید بیضا کہ دادمژدۂ لا قیصر و کسری کہ داد
در گذر از جلوہ ہای رنگ رنگخویش را دریاب از ترک فرنگ
گر ز مکر غربیان باشی خبیرروبہی بگذار و شیری پیشہ گیر
چیست روباہی تلاش ساز و برگشیر مولا جوید آزادی و مرگ
جز بہ قرآن ضیغمی روباہی استفقر قرآن اصل شاہنشاہی است
فقر قرآن اختلاط ذکر و فکرفکر را کامل ندیدم جز بہ ذکر
ذکر ذوق و شوق را دادن ادبکار جان است این ، کار کام و لب
خیزد از وی شعلہ ہای سینہ سوزبا مزاج تو نمی سازد ہنوز
ای شہید شاہد رعنای فکربا تو گویم از تجلی ہای فکر
چیست قرآن ؟ خواجہ را پیغام مرگدستگیر بندۂ بی ساز و برگ
ہیچ خیر از مردک زرکش مجو،’’لن تنالوا البر حتی تنفقوا‘‘
از ربا آخر چہ می زاید فتنکش نداند لذت قرض حسن
از ربا جان تیرہ دل چون خشت و سنگآدمی درندہ بی دندان و چنگ
رزق خود را از زمین بردن رواستاین متاع بندہ و ملک خداست
بندۂ مؤمن امین ، حق مالک استغیر حق ہر شی کہ بینی ہالک است
رایت حق از ملوک آمد نگونقریہ ہا از دخل شان خوار و زبون
آب و نان ماست از یک مائدہدودۂ آدم ’’کنفس واحدہ‘‘
نقش قرآن تا درین عالم نشستنقشہای کاہن و پاپا شکست
فاش گویم آنچہ در دل مضمر استاین کتابی نیست چیزی دیگر است
چون بجان در رفت جان دیگر شودجان چو دیگر شد جہان دیگر شود
مثل حق پنہان و ہم پیداست اینزندہ و پایندہ و گویاست این
اندرو تقدیر ہای غرب و شرقسرعت اندیشہ پیدا کن چو برق
با مسلمان گفت جان بر کف بنہہر چہ از حاجت فزون داری بدہ
آفریدی شرع و آئینی دگراندکی با نور قرآنش نگر
از بم و زیر حیات آگہ شویہم ز تقدیر حیات آگہ شوی
محفل ما بی می و بی ساقی استساز قرآن را نواہا باقی است
زخمۂ ما بی اثر افتد اگرآسمان دارد ھزاران زخمہ ور
ذکر حق از امتان آمد غنیاز زمان و از مکان آمد غنی
ذکر حق از ذکر ہر ذاکر جداستاحتیاج روم و شام او را کجاست
حق اگر از پیش ما برداردشپیش قومی دیگری بگذاردش
از مسلمان دیدہ ام تقلید و ظنہر زمان جانم بلرزد در بدن
ترسم از روزی کہ محرومش کنندآتش خود بر دل دیگر زنند

پیر رومی بہ زندہ رود می گوید کہ شعری بیار

پیر رومی آن سراپا جذب و درداین سخن دانم کہ با جانش چہ کرد
از درون آہی جگر دوزی کشیداشک او رنگین تر از خون شہید
آنکہ تیرش جز دل مردان نسفتسوی افغانی نگاہی کرد و گفت
’’دل بخون مثل شفق باید زدندست در فتراک حق باید زدن
جان ز امید است چون جوئی روانترک امید است مرگ جاودان‘‘
باز در من دید و گفت ای زندہ رودبا دو بیتی آتش افکن در وجود
ناقۂ ما خستہ و محمل گرانتلخ تر باید نوای ساربان
امتحان پاک مردان از بلاستتشنگان را تشنہ تر کردن رواست
در گذر مثل کلیم از رود نیلسوی آتش گام زن مثل خلیل
نغمۂ مردی کہ دارد بوی دوستملتی را میبرد تا کوی دوست»
Sources and translator credits
  • Original text transcription: Javid Nama — پیغام افغانی با ملت روسیہ — Digital transcription file at commit 39d44fc0c2b8ca25769c4b36e6eac4d90cb42b35; the source dataset does not identify the underlying print edition.Verified against this pinned digital transcription file; not checked against a print edition.Source
  • Iqbal Demystified source list: Javid Nama — Pinned digital dataset commit 39d44fc0c2b8ca25769c4b36e6eac4d90cb42b35; the underlying print edition is not identified by the dataset.Community dataset list; not reconciled against a print edition.Source
  • Zinderood digital original: 6eckt25x — Cached digital poem page, retrieved 2026-10-05.Verified against this pinned digital transcription file; not checked against a print edition.Source
  • javid-nama: published English translation by آربری — Published digital poem page (6eckt25x.json); retrieved 2026-10-05.Translation by آربری; Published English translation credited on the Zinderood digital poem page; the exact source unit is recorded with each imported passage.Source
  • javid-nama: published Urdu translation by حمیداللہ ہاشمی — Published digital poem page (6eckt25x.json); retrieved 2026-10-05.Translation by حمیداللہ ہاشمی; Published Urdu translation credited on the Zinderood digital poem page; the exact source unit is recorded with each imported passage.Source
  • Sequence source correspondence: zinderood-resolved/6eckt25x.json — Reviewed line-by-line source coordinates and reviewed spelling differences are retained in the sequence repair evidence packet.Edition evidence
Back to Javid Nama