خلافت آدم

English title: MAN: GOD’S VICEGERENT

Translations

1

در دو عالم ھر کجا آثار عشقابن آدم سری از اسرار عشق
سر عشق از عالم ارحام نیستاو ز سام و حام و روم و شام نیست
کوکب بی شرق و غرب و بی غروبدر مدارش نی شمال و نی جنوب
حرف انی جاعل تقدیر اواز زمین تا آسمان تفسیر او
مرگ و قبر و حشر و نشر احوال اوستنور و نار آن جہان اعمال اوست
او امام و او صلوت و او حرماو مداد و او کتاب و او قلم
خردہ خردہ غیب او گردد حضورنی حدود او را نہ ملکش را ثغور
از وجودش اعتبار ممکناتاعتدال او عیار ممکنات
من چہ گویم از یم بی ساحلشغرق اعصار و دہور اندر دلش
آنچہ در آدم بگنجد عالم استآنچہ در عالم نگنجد آدم است
آشکارا مہر و مہ از جلوتشنیست رہ جبریل را در خلوتش
برتر از گردون مقام آدم استاصل تہذیب احترام آدم است
زندگی ای زندہ دل دانی کہ چیستعشق یک بین در تماشای دوئی است
مرد و زن وابستۂ یکدیگرندکائنات شوق را صورتگرند
زن نگہدارندۂ نار حیاتفطرت او لوح اسرار حیات
آتش ما را بجان خود زندجوہر او خاک را آدم کند
در ضمیرش ممکنات زندگیاز تب و تابش ثبات زندگی
شعلہ ئی کز وی شرر ہا در گسستجان و تن بی سوز او صورت نبست
ارج ما از ارجمندیھای اوما ہمہ از نقشبندیھای او
حق ترا داد است اگر تاب نظرپاک شو قدسیت او را نگر
ای ز دینت عصر حاضر بردہ تابفاش گویم با تو اسرار حجاب
ذوق تخلیق آتشی اندر بدناز فروغ او فروغ انجمن
ہر کہ بردارد ازین آتش نصیبسوز و ساز خویش را گردد رقیب
ہر زمان بر نقش خود بندد نظرتا نگیرد لوح او نقش دگر
مصطفی اندر حرا خلوت گزیدمدتی جز خویشتن کس را ندید
نقش ما را در دل او ریختندملتی از خلوتش انگیختند
می توانی منکر یزدان شدنمنکر از شأن نبی نتوان شدن
گرچہ داری جان روشن چون کلیمہست افکار تو بی خلوت عقیم
از کم آمیزی تخیل زندہ ترزندہ تر جویندہ تر یابندہ تر
علم و ہم شوق از مقامات حیاتہر دو می گیرد نصیب از واردات
علم از تحقیق لذت می بردعشق از تخلیق لذت می برد
صاحب تحقیق را جلوت عزیزصاحب تخلیق را خلوت عزیز
چشم موسی خواست دیدار وجوداین ہمہ از لذت تحقیق بود
لن ترانے نکتہ ہا دارد رقیقاندکے گم شو درین بحر عمیق
ہر کجا بی پردہ آثار حیاتچشمہ زارش در ضمیر کائنات
در نگر ہنگامۂ آفاق رازحمت جلوت مدہ خلاق را
حفظ ہر نقش آفرین از خلوت استخاتم او را نگین از خلوت است
Sources and translator credits
  • Original text transcription: Javid Nama — خلافت آدم — Digital transcription file at commit 39d44fc0c2b8ca25769c4b36e6eac4d90cb42b35; the source dataset does not identify the underlying print edition.Verified against this pinned digital transcription file; not checked against a print edition.Source
  • Iqbal Demystified source list: Javid Nama — Pinned digital dataset commit 39d44fc0c2b8ca25769c4b36e6eac4d90cb42b35; the underlying print edition is not identified by the dataset.Community dataset list; not reconciled against a print edition.Source
  • javid-nama: published English translation by آربری — Published digital poem page (6gd1k1qn.json); retrieved 2026-10-05.Translation by آربری; Published English translation credited on the Zinderood digital poem page; the exact source unit is recorded with each imported passage.Source
  • javid-nama: published Urdu translation by حمیداللہ ہاشمی — Published digital poem page (6gd1k1qn.json); retrieved 2026-10-05.Translation by حمیداللہ ہاشمی; Published Urdu translation credited on the Zinderood digital poem page; the exact source unit is recorded with each imported passage.Source
Back to Javid Nama