زیارت ارواح جمال الدین افغانی و سعید حلیم پاشا

English title: Visitation to the Spirits of Jamal al-Din Afghani and Sa' id Halim Pasha

Translations
مشت خاکی کار خود را بردہ پیشدر تماشای تجلی ہای خویش
یا من افتادم بدام ہست و بودیا بدام من اسیر آمد وجود
اندرین نیلی تتق چاک از من استمن ز افلاکم کہ افلاک از من است
یا ضمیرم را فلک در بر گرفتیا ضمیر من فلک را در گرفت
اندرونست این کہ بیرون است چیست؟آنچہ می بیند نگہ چون است چیست؟
پر زنم بر آسمانی دیگریپیش خود بینم جھانی دیگری
عالمی با کوہ و دشت و بحر و برعالمی از خاک ما دیرینہ تر
عالمی از ابرکے بالیدہ ئےدستبرد آدمی نادیدہ ئے
نقشہا نابستہ بر لوح وجودخردہ گیر فطرت آنجا کس نبود
من بہ رومی گفتم این صحرا خوش استدر کہستان شورش دریا خوش است
من نیابم از حیات اینجا نشاناز کجا می آید آواز اذان
گفت رومی این مقام اولیاستآشنا این خاکدان با خاک ماست
بوالبشر چون رخت از فردوس بستیک دو روزی اندرین عالم نشست
این فضاہا سوز آہش دیدہ استنالہ ہای صبحگاہش دیدہ است
زائران این مقام ارجمندپاک مردان از مقامات بلند
پاک مردان چون فضیل و بوسعیدعارفان مثل جنید و با یزید
خیز تا ما را نماز آید بدستیک دو دم سوز و گداز آید بدست
رفتم و دیدم دو مرد اندر قیاممقتدی تاتار و افغانی امام
پیر رومی ھر زمان اندر حضورطلعتش بر تافت از ذوق و سرور
گفت ’’مشرق زین دو کس بہتر نزادناخن شان عقدہ ہای ما گشود
سید السادات مولانا جمالزندہ از گفتار او سنگ و سفال
ترک سالار آن حلیم دردمندفکر او مثل مقام او بلند
با چنین مردان دو رکعت طاعت استورنہ آن کاری کہ مزدش جنت است‘‘
قرأت آن پیر مرد سخت کوشسورہ والنجم و آن دشت خموش
قرأتی کز وی خلیل آید بہ وجدروح پاک جبرئیل آید بہ وجد
دل ازو در سینہ گردد ناصبورشور الا اﷲ خیزد از قبور
اضطراب شعلہ بخشد دود راسوز و مستی میدہد داؤد را
آشکارا ہر غیاب از قرأتشبی حجاب ام الکتاب از قرأتش
من ز جا بر خاستم بعد از نمازدست او بوسیدم از راہ نیاز
گفت رومی ’’ذرۂ گردون نورددر دل او یک جہان سوز و درد
چشم جز بر خویشتن نگشادہ ئیدل بکس نادادہ ئی آزادہ ئی
تند سیر اندر فراخای وجودمن ز شوخے گویم او را زندہ رود‘‘

افغانی

زندہ رود از خاکدان ما بگویاز زمین و آسمان ما بگوی
خاکی و چون قدسیان روشن بصراز مسلمانان بدہ ما را خبر

زندہ رود

در ضمیر ملت گیتی شکندیدہ ام آویزش دین و وطن
روح در تن مردہ از ضعف یقینناامید از قوت دین مبین
ترک و ایران و عرب مست فرنگہر کسی را در گلو شست فرنگ
مشرق از سلطانی مغرب خراباشتراک از دین و ملت بردہ تاب
Sources and translator credits
  • Original text transcription: Javid Nama — زیارت ارواح جمال الدین افغانی و سعید حلیم پاشا — Digital transcription file at commit 39d44fc0c2b8ca25769c4b36e6eac4d90cb42b35; the source dataset does not identify the underlying print edition.Verified against this pinned digital transcription file; not checked against a print edition.Source
  • Iqbal Demystified source list: Javid Nama — Pinned digital dataset commit 39d44fc0c2b8ca25769c4b36e6eac4d90cb42b35; the underlying print edition is not identified by the dataset.Community dataset list; not reconciled against a print edition.Source
  • javid-nama: published English translation by آربری — Published digital poem page (d8w4xia5.json); retrieved 2026-10-05.Translation by آربری; Published English translation credited on the Zinderood digital poem page; the exact source unit is recorded with each imported passage.Source
  • javid-nama: published Urdu translation by حمیداللہ ہاشمی — Published digital poem page (d8w4xia5.json); retrieved 2026-10-05.Translation by حمیداللہ ہاشمی; Published Urdu translation credited on the Zinderood digital poem page; the exact source unit is recorded with each imported passage.Source
Back to Javid Nama