عارف ہندی کہ بہ یکی از غار ہای قمر خلوت گرفتہ ، و اہل ہند او را ’’جہان دوست‘‘ میگویند

English title: AN INDIAN ASCETIC, KNOWN TO THE PEOPLE OF INDIA AS JAHAN-DOST, WHO LIVES AS A HERMIT IN ONE OF THE CAVERNS OF THE MOON

Translations
من چوکوران دست بر دوش رفیقپا نہادم اندر آن غار عمیق
ماہ را از ظلمتش دل داغ داغاندرو خورشید محتاج چراغ
وہم و شک بر من شبیخون ریختندعقل و ہوشم را بدار آویختند
راہ رفتم رھزنان اندر کمیندل تہی از لذت صدق و یقین
تا نگہ را جلوہ ہا شد بی حجابصبح روشن بی طلوع آفتاب
وادی ہر سنگ او زنار بنددیو سار از نخلہای سر بلند
از سرشت آب و خاک است این مقامیا خیالم نقش بندد در منام
در ہوای او چو می ذوق و سرورسایہ از تقبیل خاکش عین نور
نی زمینش را سپہر لاجوردنی کنارش از شفقہا سرخ و زرد
نور در بند ظلام آنجا نبوددود گرد صبح و شام آنجا نبود
زیر نخلی عارف ہندی نژاددیدہ ہا از سرمہ اش روشن سواد
موی بر سر بستہ و عریان بدنگرد او ماری سفیدی حلقہ زن
آدمی از آب و گل بالاتریعالم از دیر خیالش پیکری
وقت او را گردش ایام نیکار او با چرخ نیلی فام نی
گفت با رومی کہ ہمراہ تو کیست؟در نگاہش آرزوی زندگیست

رومی

مردی اندر جستجو آوارہ ئےثابتی با فطرت سیارہ ئی
پختہ تر کارش ز خامی ہای اومن شہید ناتمامی ہای او
شیشۂ خود را بہ گردون بستہ طاقفکرش از جبریل میخواہد صداق
چون عقاب افتد بہ صید ماہ و مہرگرم رو اندر طواف نہ سپہر
حرف با اہل زمین رندانہ گفتحور و جنت را بت و بتخانہ گفت
شعلہ ہا در موج دودش دیدہ امکبریا اندر سجودش دیدہ ام
ہر زمان از شوق مینالد چو نالمی کشد او را فراق و ہم وصال
من ندانم چیست در آب و گلشمن ندانم از مقام و منزلش

جہان دوست

عالم از رنگست و بی رنگی است حقچیست عالم ، چیست آدم ، چیست حق؟

رومی

آدمی شمشیر و حق شمشیر زنعالم این شمشیر را سنگ فسن
شرق حق را دید و عالم را ندیدغرب در عالم خزید از حق رمید
چشم بر حق باز کردن بندگی استخویش را بی پردہ دیدن زندگی است
بندہ چون از زندگی گیرد براتہم خدا آن بندہ را گوید صلوت
ہر کہ از تقدیر خویش آگاہ نیستخاک او با سوز جان ہمراہ نیست

جہان دوست

بر وجود و بر عدم پیچیدہ استمشرق این اسرار را کم دیدہ است
کار ما افلاکیان جز دید نیستجانم از فردای او نومید نیست
دوش دیدم بر فراز قشمرودز آسمان افرشتہ ئی آمد فرود
از نگاہش ذوق دیداری چکیدجز بسوی خاکدان ما ندید
گفتمش از محرمان رازی مپوشتو چہ بینی اندر آن خاک خموش
از جمال زہرہ ئی بگداختیدل بہ چاہ بابلی انداختی
گفت ’’ہنگام طلوع خاور استآفتاب تازہ او را در بر است
لعل ہا از سنگ رہ آید برونیوسفان او ز چہ آید برون
رستخیزی در کنارش دیدہ املرزہ اندر کوہسارش دیدہ ام
رخت بندد از مقام آزریتا شود خوگر ز ترک بت گری
ای خوش آن قومی کہ جان او تپیداز گل خود خویش را باز آفرید
عرشیان را صبح عید آن ساعتیچون شود بیدار چشم ملتی‘‘
پیر ہندی اندکی دم در کشیدباز در من دید و بے تابانہ دید
گفت مرگ عقل ؟ گفتم ترک فکرگفت مرگ قلب ؟ گفتم ترک ذکر
گفت تن ؟ گفتم کہ زاد از گرد رہگفت جان ؟ گفتم کہ رمز لاالہ
گفت آدم ؟ گفتم از اسرار اوستگفت عالم ؟ گفتم او خود روبروست
گفت این علم و ہنر ؟ گفتم کہ پوستگفت حجت چیست ؟ گفتم روی دوست
گفت دین عامیان ؟ گفتم شنیدگفت دین عارفان ؟ گفتم کہ دید
از کلامم لذت جانش فزودنکتہ ہای دل نشین بر من گشود
Sources and translator credits
  • Original text transcription: Javid Nama — عارف ہندی کہ بہ یکی از غار ہای قمر خلوت گرفتہ ، و اہل ہند او را ’’جہان دوست‘‘ میگویند — Digital transcription file at commit 39d44fc0c2b8ca25769c4b36e6eac4d90cb42b35; the source dataset does not identify the underlying print edition.Verified against this pinned digital transcription file; not checked against a print edition.Source
  • Iqbal Demystified source list: Javid Nama — Pinned digital dataset commit 39d44fc0c2b8ca25769c4b36e6eac4d90cb42b35; the underlying print edition is not identified by the dataset.Community dataset list; not reconciled against a print edition.Source
  • javid-nama: published English translation by آربری — Published digital poem page (dzow7brd.json); retrieved 2026-10-05.Translation by آربری; Published English translation credited on the Zinderood digital poem page; the exact source unit is recorded with each imported passage.Source
  • javid-nama: published Urdu translation by حمیداللہ ہاشمی — Published digital poem page (dzow7brd.json); retrieved 2026-10-05.Translation by حمیداللہ ہاشمی; Published Urdu translation credited on the Zinderood digital poem page; the exact source unit is recorded with each imported passage.Source
Back to Javid Nama