فلک قمر

English title: THE SPHERE OF THE MOON

Translations
این زمین و آسمان ملک خداستاین مہ و پروین ہمہ میراث ماست
اندرین رہ ہر چہ آید در نظربا نگاہ محرمی او را نگر
چون غریبان در دیار خود مروای ز خود گم اندکی بیباک شو
این و آن حکم ترا بر دل زندگر تو گوئی این مکن آن کن ،کند
نیست عالم جز بتان چشم و گوشاینکہ ہر فردای او میرد چو دوش
در بیابان طلب دیوانہ شویعنی ابراہیم این بتخانہ شو
چون زمین و آسمان را طی کنیاین جہان و آن جہان را طی کنی
از خدا ہفت آسمان دیگر طلبصد زمان و صد مکان دیگر طلب
بی خود افتادن لب جوی بہشتبی نیاز از حرب و ضرب خوب و زشت
گر نجات ما فراغ از جستجوستگور خوشتر از بہشت رنگ و بوست
ای مسافر جان بمیرد از مقامزندہ تر گردد ز پرواز مدام
ہم سفر با اختران بودن خوش استدر سفر یک دم نیاسودن خوش است
تا شدم اندر فضاہا پی سپرآنچہ بالا بود ، زیر آمد نظر
تیرہ خاکی برتر از قندیل شبسایۂ من بر سر من ای عجب
ہر زمان نزدیک تر نزدیکترتا نمایان شد کہستان قمر
گفت ’’رومی از گمانہا پاک شوخوگر رسم و رہ افلاک شو
ماہ از ما دور و با ما آشناستاین نخستین منزل اندر راہ ماست
دیر و زود روزگارش دیدنی استغارہای کوہسارش دیدنی است‘‘
آن سکوت آن کوہسار ہولناکاندرون پر سوز و بیرون چاک چاک
صد جبل از خافطین و یلدرمبر دہانش درد و نار اندر شکم
از درونش سبزہ ئی سر بر نزدطایری اندر فضایش پر نزد
ابر ہا بے نم ، ہوا ہا تند و تیزبا زمین مردہ ئے اندر ستیز
عالم فرسودہ ئی بی رنگ و صوتنی نشان زندگی در وی نہ موت
نی بنافش ریشۂ نخل حیاتنی بہ صلب روزگارش حادثات
گرچہ ہست از دودمان آفتابصبح و شام او نزاید انقلاب
گفت رومی ’’خیز و گامی پیش نہدولت بیدار را از کف مدہ
باطنش از ظاہر او خوشتر استدر قفار او جہانی دیگر است
ہر چہ پیش آید ترا ای مرد ہوشگیر اندر حلقہ ہای چشم و گوش
چشم اگر بیناست ہر شی دیدنی استدر ترازوی نگہ سنجیدنی است
ہر کجا رومی برد آنجا برویک دو دم از غیر او بیگانہ شو‘‘
دست من آہستہ سوی خود کشیدتند رفت و بر سر غاری رسید
Sources and translator credits
  • Original text transcription: Javid Nama — فلک قمر — Digital transcription file at commit 39d44fc0c2b8ca25769c4b36e6eac4d90cb42b35; the source dataset does not identify the underlying print edition.Verified against this pinned digital transcription file; not checked against a print edition.Source
  • Iqbal Demystified source list: Javid Nama — Pinned digital dataset commit 39d44fc0c2b8ca25769c4b36e6eac4d90cb42b35; the underlying print edition is not identified by the dataset.Community dataset list; not reconciled against a print edition.Source
  • javid-nama: published English translation by آربری — Published digital poem page (6r5p72jo.json); retrieved 2026-10-05.Translation by آربری; Published English translation credited on the Zinderood digital poem page; the exact source unit is recorded with each imported passage.Source
  • javid-nama: published Urdu translation by حمیداللہ ہاشمی — Published digital poem page (6r5p72jo.json); retrieved 2026-10-05.Translation by حمیداللہ ہاشمی; Published Urdu translation credited on the Zinderood digital poem page; the exact source unit is recorded with each imported passage.Source
Back to Javid Nama