عرض حال مصنف بحضور رحمة للعالمین

English title: The author’s memorial to him who is a mercy to all living beings

Translations
ای ظہور تو شباب زندگیجلوہ ات تعبیر خواب زندگی
ای زمین از بارگاہت ارجمندآسمان از بوسۂ بامت بلند
شش جہت روشن ز تاب روی توترک و تاجیک و عرب ہندوی تو
از تو بالا پایۂ این کائناتفقر تو سرمایۂ این کائنات
در جہان شمع حیات افروختیبندگان را خواجگی آموختی
بی تو از نابودمندیہا خجلپیکران این سرای آب و گل
تا دم تو آتشے از گل گشودتودہ ہای خاک را آدم نمود
ذرہ دامن گیر مہر و ماہ شدیعنی از نیروی خویش آگاہ شد
تا مرا افتاد بر رویت نظراز اب و ام گشتۂ ئی محبوب تر
عشق در من آتشی افروخت استفرصتش بادا کہ جانم سوخت است
نالہ ئی مانند نی سامان منآن چراغ خانۂ ویران من
از غم پنہان نگفتن مشکل استبادہ در مینا نہفتن مشکل است
مسلم از سر نبی بیگانہ شدباز این بیت الحرم بتخانہ شد
از منات و لات و عزی و ھبلہر یکی دارد بتی اندر بغل
شیخ ما از برہمن کافر تر استزانکہ او را سومنات اندر سر است
رخت ہستی از عرب برچیدہ ئیدر خمستان عجم خوابیدہ ئی
شل ز برفاب عجم اعضای اوسرد تر از اشک او صہبای او
ہمچو کافر از اجل ترسندہ ئیسینہ اش فارغ ز قلب زندہ ئی
نعشش از پیش طبیبان بردہ امدر حضور مصطفی آوردہ ام
مردہ بود از آب حیوان گفتمشسری از اسرار قرآن گفتمش
داستانی گفتم از یاران نجدنکہتی آوردم از بستان نجد
محفل از شمع نوا افروختمقوم را رمز حیات آموختم
گفت بر ما بندد افسون فرنگہست غوغایش ز قانون فرنگ
ای بصیری را ردا بخشندہ ئیبربط سلما مرا بخشندہ ئی
ذوق حق دہ این خطا اندیش رااینکہ نشناسد متاع خویش را
گر دلم آئینۂ بی جوہر استور بحرفم غیر قرآن مضمر است
ای فروغت صبح اعصار و دہورچشم تو بینندۂ ما فی الصدور
پردۂ ناموس فکرم چاک کناین خیابان را ز خارم پاک کن
تنگ کن رخت حیات اندر برماہل ملت را نگہدار از شرم
سبز کشت نابسامانم مکنبہرہ گیر از ابر نیسانم مکن
خشک گردان بادہ در انگور منزہر ریز اندر مے کافور من
روز محشر خوار و رسوا کن مرابی نصیب از بوسۂ پا کن مرا
گر در اسرار قرآن سفتہ امبا مسلمانان اگر حق گفتہ ام
ایکہ از احسان تو ناکس ، کس استیک دعایت مزد گفتارم بس است
عرض کن پیش خدای عزوجلعشق من گردد ھم آغوش عمل
دولت جان حزین بخشیدہ ئیبہرہ ئی از علم دین بخشیدہ ئی
در عمل پایندہ تر گردان مراآب نیسانم گہر گردان مرا
رخت جان تا در جہان آوردہ امآرزوی دیگرے پروردہ ام
ہمچو دل در سینہ ام آسودہ استمحرم از صبح حیاتم بودہ است
از پدر تا نام تو آموختمآتش این آرزو افروختم
تا فلک دیرینہ تر سازد مرادر قمار زندگی بازد مرا
آرزوی من جوان تر می شوداین کہن صہبا گران تر می شود
این تمنا زیر خاکم گوہر استدر شبم تاب ہمین یک اختر است
مدتی با لالہ رویان ساختمعشق با مرغولہ مویان باختم
بادہ ہا با ماہ سیمایان زدمبر چراغ عافیت دامان زدم
برقہا رقصید گرد حاصلمرھزنان بردند کالای دلم
این شراب از شیشۂ جانم نریختاین زر سارا ز دامانم نریخت
عقل آزر پیشہ ام زنار بستنقش او در کشور جانم نشست
سالہا بودم گرفتار شکیاز دماغ خشک من لاینفکی
حرفی از علم الیقین ناخواندہ ئیدر گمان آباد حکمت ماندہ ئی
ظلمتم از تاب حق بیگانہ بودشامم از نور شفق بیگانہ بود
این تمنا در دلم خوابیدہ مانددر صدف مثل گہر پوشیدہ ماند
آخر از پیمانۂ چشمم چکیددر ضمیر من نواہا آفرید
اے ز یاد غیر تو جانم تہیبر لبش آرم اگر فرمان دہی
زندگی را از عمل سامان نبودپس مرا این آرزو شایان نبود
شرم از اظہار او آید مراشفقت تو جرأت افزاید مرا
ہست شأن رحمتت گیتی نوازآرزو دارم کہ میرم در حجاز
مسلمی از ماسوا بیگانہ ئیتا کجا زناری بتخانہ ئی
حیف چون او را سرآید روزگارپیکرش را دیر گیرد در کنار
از درت خیزد اگر اجزای منوای امروزم خوشا فردای من
فرخا شھری کہ تو بودی در آنای خنک خاکی کہ آسودی در آن
’’مسکن یار است و شہر شاہ منپیش عاشق این بود حب الوطن‘‘
کوکبم را دیدۂ بیدار بخشمرقدی در سایۂ دیوار بخش
تا بیاساید دل بی تاب منبستگی پیدا کند سیماب من
با فلک گویم کہ آرامم نگردیدہ ئی آغازم ، انجامم نگر
Sources and translator credits
  • Original text transcription: Rumuz-e-Bekhudi — عرض حال مصنف بحضور رحمة للعالمین — Digital transcription file at commit 39d44fc0c2b8ca25769c4b36e6eac4d90cb42b35; the source dataset does not identify the underlying print edition.Verified against this pinned digital transcription file; not checked against a print edition.Source
  • Iqbal Demystified source list: Rumuz-e-Bekhudi — Pinned digital dataset commit 39d44fc0c2b8ca25769c4b36e6eac4d90cb42b35; the underlying print edition is not identified by the dataset.Community dataset list; not reconciled against a print edition.Source
  • rumuz-e-bekhudi: published English translation by آربری — Published digital poem page (5vil1bg7.json); retrieved 2026-10-05.Translation by آربری; Published English translation credited on the Zinderood digital poem page; the exact source unit is recorded with each imported passage.Source
  • rumuz-e-bekhudi: published Urdu translation by حمیداللہ ہاشمی — Published digital poem page (5vil1bg7.json); retrieved 2026-10-05.Translation by حمیداللہ ہاشمی; Published Urdu translation credited on the Zinderood digital poem page; the exact source unit is recorded with each imported passage.Source
Back to Rumuz-e-Bekhudi