در معنی حریت اسلامیہ و سر حادثۂ کربلا

English title: Concerning Muslim Freedom, and the secret of the Tragedy of Kerbala

Translations
ہر کہ پیمان با ہوالموجود بستگردنش از بند ہر معبود رست
مؤمن از عشق است و عشق از مؤمنستعشق را ناممکن ما ممکن است
عقل سفاک است و او سفاک ترپاک تر چالاک تر بیباک تر
عقل در پیچاک اسباب و عللعشق چوگان باز میدان عمل
عشق صید از زور بازو افکندعقل مکار است و دامی میزند
عقل را سرمایہ از بیم و شک استعشق را عزم و یقین لاینفک است
آن کند تعمیر تا ویران کنداین کند ویران کہ آبادان کند
عقل چون باد است ارزان در جہانعشق کمیاب و بہای او گران
عقل محکم از اساس چون و چندعشق عریان از لباس چون و چند
عقل می گوید کہ خود را پیش کنعشق گوید امتحان خویش کن
عقل با غیر آشنا از اکتسابعشق از فضل است و با خود در حساب
عقل گوید شاد شو آباد شوعشق گوید بندہ شو آزاد شو
عشق را آرام جان حریت استناقہ اش را ساربان حریت است
آن شنیدستی کہ ہنگام نبردعشق با عقل ہوس پرور چہ کرد
آن امام عاشقان پور بتولسرو آزادی ز بستان رسول
اللہ اللہ بای بسم اللہ پدرمعنی ذبح عظیم آمد پسر
بہر آن شہزادہ ی خیر المللدوش ختم المرسلین نعم الجمل
سرخ رو عشق غیور از خون اوشوخی این مصرع از مضمون او
در میان امت ان کیوان جنابہمچو حرف قل ہو اللہ در کتاب
موسی و فرعون و شبیر و یزیداین دو قوت از حیات آید پدید
زندہ حق از قوت شبیری استباطل آخر داغ حسرت میری است
چون خلافت رشتہ از قرآن گسیختحریت را زہر اندر کام ریخت
خاست آن سر جلوہ ی خیرالاممچون سحاب قبلہ باران در قدم
بر زمین کربلا بارید و رفتلالہ در ویرانہ ہا کارید و رفت
تا قیامت قطع استبداد کردموج خون او چمن ایجاد کرد
بہر حق در خاک و خون غلتیدہ استپس بنای لاالہ گردیدہ است
مدعایش سلطنت بودی اگرخود نکردی با چنین سامان سفر
دشمنان چون ریگ صحرا لاتعددوستان او بہ یزدان ہم عدد
سر ابراہیم و اسمعیل بودیعنی آن اجمال را تفصیل بود
عزم او چون کوہساران استوارپایدار و تند سیر و کامگار
تیغ بہر عزت دین است و بسمقصد او حفظ آئین است و بس
ماسوی اللہ را مسلمان بندہ نیستپیش فرعونی سرش افکندہ نیست
خون او تفسیر این اسرار کردملت خوابیدہ را بیدار کرد
تیغ لا چون از میان بیرون کشیداز رگ ارباب باطل خون کشید
نقش الا اللہ بر صحرا نوشتسطر عنوان نجات ما نوشت
رمز قرآن از حسین آموختیمز آتش او شعلہ ہا اندوختیم
شوکت شام و فر بغداد رفتسطوت غرناطہ ہم از یاد رفت
تار ما از زخمہ اش لرزان ہنوزتازہ از تکبیر او ایمان ہنوز
ای صبا ای پیک دور افتادگاناشک ما بر خاک پاک او رسان
Sources and translator credits
  • Original text transcription: Rumuz-e-Bekhudi — در معنی حریت اسلامیہ و سر حادثۂ کربلا — Digital transcription file at commit 39d44fc0c2b8ca25769c4b36e6eac4d90cb42b35; the source dataset does not identify the underlying print edition.Verified against this pinned digital transcription file; not checked against a print edition.Source
  • Iqbal Demystified source list: Rumuz-e-Bekhudi — Pinned digital dataset commit 39d44fc0c2b8ca25769c4b36e6eac4d90cb42b35; the underlying print edition is not identified by the dataset.Community dataset list; not reconciled against a print edition.Source
  • rumuz-e-bekhudi: published English translation by آربری — Published digital poem page (tzbvo1b9.json); retrieved 2026-10-05.Translation by آربری; Published English translation credited on the Zinderood digital poem page; the exact source unit is recorded with each imported passage.Source
  • rumuz-e-bekhudi: published Urdu translation by حمیداللہ ہاشمی — Published digital poem page (tzbvo1b9.json); retrieved 2026-10-05.Translation by حمیداللہ ہاشمی; Published Urdu translation credited on the Zinderood digital poem page; the exact source unit is recorded with each imported passage.Source
Back to Rumuz-e-Bekhudi