خطاب بہ پادشاہ اسلام اعلیحضرت ظاہر شاہ ’’ایدہ‘ اﷲ بنصرہ‘‘

English title: TALK WITH THE KING OF ISLAM, ZAHIR SHAH MAY GOD BLESS HIM WITH HELP

Translations
ای قبای پادشاہی بر تو راستسایۂ تو خاک ما را کیمیاست
خسروی را از وجود تو عیارسطوت تو ملک و دولت را حصار
از تو ای سرمایۂ فتح و ظفرتخت احمد شاہ را شانی دگر
سینہ ہا بی مہر تو ویرانہ بہاز دل و از آرزو بیگانہ بہ
آبگون تیغی کہ دارے در کمرنیم شب از تاب او گردد سحر
نیک میدانم کہ تیغ نادر استمن چہ گویم باطن او ظاہر است
حرف شوق آوردہ ام از من پذیراز فقیری رمز سلطانی بگیر
ای نگاہ تو ز شاہین تیز ترگرد این ملک خدا دادی نگر
این کہ می بینیم از تقدیر کیستچیست آن چیزی کہ میبایست و نیست
روز و شب آئینۂ تدبیر ماستروز و شب آئینۂ تقدیر ماست
با تو گویم ای جوان سخت کوشچیست فردا ؟ دختر امروز و دوش
ہر کہ خود را صاحب امروز کردگرد او گردد سپہر گرد گرد
او جہان رنگ و بو را آبروستدوش ازو ، امروز ازو، فردا ازوست
مرد حق سرمایۂ روز و شب استزانکہ او تقدیر خود را کوکب است
بندۂ صاحب نظر پیر اممچشم او بینای تقدیر امم
از نگاہش تیز تر شمشیر نیستما ہمہ نخچیر ، او نخچیر نیست
لرزد از اندیشۂ آن پختہ کارحادثات اندر بطون روزگار
چون پدر اہل ہنر را دوست داربندۂ صاحب نظر را دوست دار
ہمچو آن خلد آشیان بیدار زیسخت کوش و پر دم و کرار زی
می شناسی معنی کرار چیست؟این مقامی از مقامات علی است
امتان را در جہان بی ثباتنیست ممکن جز بہ کراری حیات
سر گذشت آل عثمان را نگراز فریب غربیان خونین جگر
تا ز کراری نصیبی داشتنددر جہان ، دیگر علم افراشتند
مسلم ہندی چرا میدان گذاشت؟ہمت او بوی کراری نداشت
مشت خاکش آنچنان گردیدہ سردگرمی آواز من کارے نکرد
ذکر و فکر نادری در خون تستقاہری با دلبری در خون تست
ای فروغ دیدۂ برنا و پیرسرکار از ہاشم و محمود گیر
ہم از آن مردی کہ اندر کوہ و دشتحق ز تیغ او بلند آوازہ گشت
روز ہا ، شب ہا تپیدن میتوانعصر دیگر آفریدن میتوان
صد جہان باقی است در قرآن ہنوزاندر آیاتش یکی خود را بسوز
باز افغان را از آن سوزی بدہعصر او را صبح نو روزی بدہ
ملتی گم گشتۂ کوہ و کمراز جبینش دیدہ ام چیزی دگر
زانکہ بود اندر دل من سوز و دردحق ز تقدیرش مرا آگاہ کرد
کاروبارش را نکو سنجیدہ امآنچہ پنہان است پیدا دیدہ ام
مرد میدان زندہ از اﷲ ہوستزیر پای او جہان چار سوست
بندہ ئی کو دل بغیراﷲ نبستمی توان سنگ از زجاج او شکست
او نگنجد در جہان چون و چندتہمت ساحل بہ این دریا مبند
چون ز روی خویش بر گیرد حجاباو حسابست او ثوابست او عذاب
برگ و ساز ما کتاب و حکمت استاین دو قوت اعتبار ملت است
آن فتوحات جہان ذوق و شوقاین فتوحات جہان تحت و فوق
ہر دو انعام خدای لایزالمؤمنان را آن جمال است این جلال
حکمت اشیا فرنگی زاد نیستاصل او جز لذت ایجاد نیست
نیک اگر بینی مسلمان زادہ استاین گہر از دست ما افتادہ است
چون عرب اندر اروپا پر گشادعلم و حکمت را بنا دیگر نہاد
دانہ آن صحرا نشینان کاشتندحاصلش افرنگیان برداشتند
این پری از شیشہ اسلاف ماستباز صیدش کن کہ او از قاف ماست
لیکن از تہذیب لا دینی گریززانکہ او با اہل حق دارد ستیز
فتنہ ھا این فتنہ پرداز آوردلات و عزی در حرم باز آورد
از فسونش دیدۂ دل نا بصیرروح از بی آبی او تشنہ میر
لذت بیتابی از دل می بردبلکہ دل زین پیکر گل می برد
کہنہ دزدی غارت او برملا ستلالہ می نالد کہ داغ من کجاست
حق نصیب تو کند ذوق حضورباز گویم آنچہ گفتم در زبور
’’مردن و ہم زیستن ای نکتہ رساین ہمہ از اعتبارات است و بس
مرد کر سوز نوا را مردہ ئےلذت صوت و صدا را مردہ ئی
پیش چنگی مست و مسرور است کورپیش رنگی زندہ در گور است کور
روح باحق زندہ و پایندہ استورنہ این را مردہ ، آن را زندہ است
آنکہ ’’حی لایموت‘‘ آمد حق استزیستن با حق حیات مطلق است
ہر کہ بی حق زیست جز مردار نیستگرچہ کس در ماتم او زار نیست‘‘
برخور از قرآن اگر خواہی ثباتدر ضمیرش دیدہ ام آب حیات
می دہد ما را پیام ’’لاتخف‘‘می رساند بر مقام لاتخف
قوت سلطان و میر از لاالہہیبت مرد فقیر از لاالہ
تا دو تیغ لا و الا داشتیمماسوی اﷲ را نشان نگذاشتیم
خاوران از شعلۂ من روشن استای خنک مردی کہ در عصر من است
از تب و تابم نصیب خود بگیربعد ازین ناید چو من مرد فقیر
گوہر دریای قرآن سفتہ امشرح رمز ’’صبغة اﷲ‘‘ گفتہ ام
با مسلمانان غمی بخشیدہ امکہنہ شاخی را نمی بخشیدہ ام
عشق من از زندگی دارد سراغعقل از صہبای من روشن ایاغ
نکتہ ہای خاطر افروزی کہ گفت؟با مسلمان حرف پرسوزی کہ گفت؟
ہمچو نی نالیدم اندر کوہ و دشتتا مقام خویش بر من فاش گشت
حرف شوق آموختم وا سوختمآتش افسردہ باز افروختم
با من آہ صبحگاہی دادہ اندسطوت کوہی بہ کاہی دادہ اند
دارم اندر سینہ نور لاالہدر شراب من سرور لاالہ
فکر من گردون مسیر از فیض اوستجوی ساحل ناپذیر از فیض اوست
پس بگیر از بادہ من یک دو جامتا درخشی مثل تیغ بی نیام
Sources and translator credits
  • Original text transcription: Pas Che Bayad Kard and Musafir — خطاب بہ پادشاہ اسلام اعلیحضرت ظاہر شاہ ’’ایدہ‘ اﷲ بنصرہ‘‘ — Digital transcription file at commit 39d44fc0c2b8ca25769c4b36e6eac4d90cb42b35; the source dataset does not identify the underlying print edition.Verified against this pinned digital transcription file; not checked against a print edition.Source
  • Iqbal Demystified source list: Pas Che Bayad Kard and Musafir — Pinned digital dataset commit 39d44fc0c2b8ca25769c4b36e6eac4d90cb42b35; the underlying print edition is not identified by the dataset.Community dataset list; not reconciled against a print edition.Source
  • pas-che-bayad-kard: published English translation by بشیر احمد — Published digital poem page (vaqdiubo.json); retrieved 2026-10-05.Translation by بشیر احمد; Published English translation credited on the Zinderood digital poem page; the exact source unit is recorded with each imported passage.Source
  • pas-che-bayad-kard: published Urdu translation by حمیداللہ ہاشمی — Published digital poem page (vaqdiubo.json); retrieved 2026-10-05.Translation by حمیداللہ ہاشمی; Published Urdu translation credited on the Zinderood digital poem page; the exact source unit is recorded with each imported passage.Source
Back to Pas Che Bayad Kard