خطاب بہ اقوام سرحد

English title: ADDRESS TO PEOPLE OF THE FRONTIER

Translations
ای ز خود پوشیدہ خود را بازیابدر مسلمانی حرامست این حجاب
رمز دین مصطفی دانی کہ چیستفاش دیدن خویش را شاہنشی است
چیست دین ؟ دریافتن اسرار خویشزندگی مرگ است بی دیدار خویش
آن مسلمانی کہ بیند خویش رااز جھانی برگزیند خویش را
از ضمیر کائنات آگاہ اوستتیغ لا موجود ’’الا اﷲ‘‘ اوست
در مکان و لامکان غوغای اونہ سپہر آوارہ در پہنای او
تا دلش سری ز اسرار خداستحیف اگر از خویشتن ناآشناست
بندۂ حق وارث پیغمبراناو نگنجد در جہان دیگران
تا جھانی دیگری پیدا کنداین جھان کہنہ را برہم زند
زندہ مرد از غیر حق دارد فراغاز خودی اندر وجود او چراغ
پای او محکم بہ رزم خیر و شرذکر او شمشیر و فکر او سپر
صبحش از بانگی کہ برخیزد ز جاننی ز نور آفتاب خاوران
فطرت او بی جہات اندر جہاتاو حریم و در طوافش کائنات
ذرہ ئی از گرد راہش آفتابشاہد آمد بر عروج او کتاب
فطرت او را گشاد از ملت استچشم او روشن سواد از ملت است
اندکی گم شو بہ قرآن و خبرباز ای نادان بخویش اندر نگر
در جہان آوارہ ئی بیچارہ ئیوحدتی گم کردہ ئی صد پارہ ئی
بند غیر اﷲ اندر پای تستداغم از داغی کہ در سیمای تست
میر خیل ! از مکر پنھانی بترساز ضیاع روح افغانی بترس
ز آتش مردان حق می سوزمتنکتہ ئی از پیر روم آموزمت
’’رزق از حق جو ، مجو از زید و عمرمستی از حق جو ، مجو از بنگ و خمر
گل مخر گل را مخور گل را مجوزانکہ گل خوار است دائم زرد رو
دل بجو تا جاودان باشی جواناز تجلی چہرہ ات چون ارغوان
بندہ باش و بر زمین رو چون سمندچون جنازہ نی کہ بر گردن برند‘‘
شکوہ کم کن از سپہر لاجوردجز بہ گرد آفتاب خود مگرد
از مقام ذوق و شوق آگاہ شوذرہ ئی ؟ صیاد مہر و ماہ شو
عالم موجود را اندازہ کندر جھان خود را بلند آوازہ کن
برگ و ساز کائنات از وحدتستاندرین عالم ، حیات از وحدت است
در گذر از رنگ و بوہای کہنپاک شو از آرزوہای کہن
این کہن سامان نیرزد با دو جونقشبند آرزوے تازہ شو
زندگی بر آرزو دارد اساسخویش را از آرزوی خود شناس
چشم و گوش و ہوش ، تیز از آرزومشت خاکی لالہ خیز از آرزو
ہر کہ تخم آرزو در دل نکشتپایمال دیگران چون سنگ و خشت
آرزو سرمایۂ سلطان و میرآرزو جام جھان بین فقیر
آب و گل را آرزو آدم کندآرزو ما را ز خود محرم کند
چون شرر از خاک ما بر می جہدذرہ را پہنای گردون میدہد
پور آزر کعبہ را تعمیر کرداز نگاہی خاک را اکسیر کرد
تو خودی اندر بدن تعمیر کنمشت خاک خویش را اکسیر کن
Sources and translator credits
  • Original text transcription: Pas Che Bayad Kard and Musafir — خطاب بہ اقوام سرحد — Digital transcription file at commit 39d44fc0c2b8ca25769c4b36e6eac4d90cb42b35; the source dataset does not identify the underlying print edition.Verified against this pinned digital transcription file; not checked against a print edition.Source
  • Iqbal Demystified source list: Pas Che Bayad Kard and Musafir — Pinned digital dataset commit 39d44fc0c2b8ca25769c4b36e6eac4d90cb42b35; the underlying print edition is not identified by the dataset.Community dataset list; not reconciled against a print edition.Source
  • pas-che-bayad-kard: published English translation by بشیر احمد — Published digital poem page (lydthoz5.json); retrieved 2026-10-05.Translation by بشیر احمد; Published English translation credited on the Zinderood digital poem page; the exact source unit is recorded with each imported passage.Source
  • pas-che-bayad-kard: published Urdu translation by حمیداللہ ہاشمی — Published digital poem page (lydthoz5.json); retrieved 2026-10-05.Translation by حمیداللہ ہاشمی; Published Urdu translation credited on the Zinderood digital poem page; the exact source unit is recorded with each imported passage.Source
Back to Pas Che Bayad Kard