در حضور رسالت مآب

English title: TO THE HOLY PROPHET

Translations
ای تو ما بیچارگان را ساز و برگوا رہان این قوم را از ترس مرگ
سوختی لات و منات کہنہ راتازہ کردی کائنات کہنہ را
در جہان ذکر و فکر انس و جانتو صلوت صبح تو بانگ اذان
لذت سوز و سرور از لا الہدر شب اندیشہ نور از لا الہ
نی خدا ہا ساختیم از گاو و خرنی حضور کاہنان افکندہ سر
نی سجودی پیش معبودان پیرنی طواف کوشک سلطان و میر
این ہمہ از لطف بی پایان تستفکر ما پروردۂ احسان تست
ذکر تو سرمایۂ ذوق و سرورقوم را دارد بہ فقر اندر غیور
ای مقام و منزل ہر راہروجذب تو اندر دل ہر راہرو
ساز ما بی صوت گردید آنچنانزخمہ بر رگھای او آید گران
در عجم گردیدم و ہم در عربمصطفی نایاب و ارزان بولہب
این مسلمان زادۂ روشن دماغظلمت آباد ضمیرش بی چراغ
در جوانے نرم و نازک چون حریرآرزو در سینۂ او زود میر
این غلام ابن غلام ابن غلامحریت اندیشۂ او را حرام
مکتب از وی جذبۂ دین در ربوداز وجودش این قدر دانم کہ بود
این ز خود بیگانہ این مست فرنگنان جو می خواہد از دست فرنگ
نان خرید این فاقہ کش با جان پاکداد ما را نالہ ھای سوز ناک
دانہ چین مانند مرغان سرا ستاز فضای نیلگون ناآشناست
آتش افرنگیان بگداختشیعنی این دوزخ دگرگون ساختش
شیخ مکتب کم سواد و کم نظراز مقام او نداد او را خبر
مؤمن و از رمز مرگ آگاہ نیستدر دلش لا غالب الا اﷲ نیست
تا دل او در میان سینہ مردمی نیندیشد مگر از خواب و خورد
بہر یک نان نشتر ’’لا و نعم‘‘منت صد کس برای یک شکم
از فرنگی می خرد لات و مناتمؤمن و اندیشہ او سومنات
’’قم باذنے‘‘ گوی و او را زندہ کندر دلش ’’اﷲ ہو‘‘ را زندہ کن
ما ہمہ افسونی تہذیب غربکشتۂ افرنگیان بی حرب و ضرب
تو از آن قومی کہ جام او شکستوا نما یک بندہ اﷲ مست
تا مسلمان باز بیند خویش رااز جہانے برگزیند خویش را
شہسوارا ! یک نفس در کش عنانحرف من آسان نیاید بر زبان
آرزو آید کہ ناید تا بہ لبمی نگردد شوق محکوم ادب
آن بگوید لب گشا ای دردمنداین بگوید چشم بگشا لب ببند
گرد تو گردد حریم کائناتاز تو خواہم یک نگاہ التفات
ذکر و فکر و علم و عرفانم توئیکشتی و دریا و طوفانم توئی
آہوی زار و زبون و ناتوانکس بہ فتراکم نبست اندر جہان
ای پناہ من حریم کوی تومن بہ امیدی رمیدم سوی تو
آن نوا در سینہ پروردن کجاوز دمی صد غنچہ وا کردن کجا
نغمۂ من در گلوی من شکستشعلہ ئی از سینہ ام بیرون نجست
در نفس سوز جگر باقی نماندلطف قرآن سحر باقی نماند
نالہ ئے کو می نگنجد در ضمیرتا کجا در سینہ ام ماند اسیر
یک فضای بیکران میبایدشوسعت نہ آسمان میبایدش
آہ زان دردی کہ در جان و تن استگوشۂ چشم تو داروی من است
در نسازد با دواہا جان زارتلخ و بویش بر مشامم ناگوار
کار این بیمار نتوان برد پیشمن چو طفلان نالم از داروی خویش
تلخی او را فریبم از شکرخندہ ہا در لب بدوزد چارہ گر
چون بصیری از تو میخواہم گشودتا بمن باز آید آن روزی کہ بود
مہر تو بر عاصیان افزونتر استدر خطا بخشی چو مہر مادر است
با پرستاران شب دارم ستیزباز روغن در چراغ من بریز
ای وجود تو جہان را نو بھارپرتو خود را دریغ از من مدار
’’خود بدانی قدر تن از جان بودقدر جان از پرتو جانان بود‘‘

رومی

تا ز غیر اﷲ ندارم ہیچ امیدیا مرا شمشیر گردان یا کلید
فکر من در فہم دین چالاک و چستتخم کرداری ز خاک من نرست
تیشہ ام را تیز تر گردان کہ منمحنتی دارم فزون از کوہکن
مؤمنم ، از خویشتن کافر نیمبر فسانم زن کہ بد گوھر نیم
گرچہ کشت عمر من بیحاصل استچیزکی دارم کہ نام او دل است
دارمش پوشیدہ از چشم جہانکز سم شبدیز تو دارد نشان
بندہ ئی را کو نخواہد ساز و برگزندگانی بی حضور خواجہ مرگ
ای کہ دادی کرد را سوز عرببندۂ خود را حضور خود طلب
بندہ ئی چون لالہ داغی در جگردوستانش از غم او بی خبر
بندہ ئی اندر جھان نالان چو نیتفتہ جان از نغمہ ہای پی بہ پے
در بیابان مثل چوب نیم سوزکاروان بگذشت و من سوزم ہنوز
اندرین دشت و دری پہناوریبو کہ آید کاروانے دیگری
جان ز مہجوری بنالد در بدننالۂ من واے من ای وای من !
Sources and translator credits
  • Original text transcription: Pas Che Bayad Kard and Musafir — در حضور رسالت مآب — Digital transcription file at commit 39d44fc0c2b8ca25769c4b36e6eac4d90cb42b35; the source dataset does not identify the underlying print edition.Verified against this pinned digital transcription file; not checked against a print edition.Source
  • Iqbal Demystified source list: Pas Che Bayad Kard and Musafir — Pinned digital dataset commit 39d44fc0c2b8ca25769c4b36e6eac4d90cb42b35; the underlying print edition is not identified by the dataset.Community dataset list; not reconciled against a print edition.Source
  • pas-che-bayad-kard: published English translation by مخدوم حسان — Published digital poem page (5zxwm0y0.json); retrieved 2026-10-05.Translation by مخدوم حسان; Published English translation credited on the Zinderood digital poem page; the exact source unit is recorded with each imported passage.Source
  • pas-che-bayad-kard: published Urdu translation by مخدوم حسان — Published digital poem page (5zxwm0y0.json); retrieved 2026-10-05.Translation by مخدوم حسان; Published Urdu translation credited on the Zinderood digital poem page; the exact source unit is recorded with each imported passage.Source
Back to Pas Che Bayad Kard