حرفی چند با امت عربیہ

English title: A FEW WORDS TO THE ARAB PEOPLE

Translations
ای در و دشت تو باقی تا ابدنعرہ ’’لا قیصر و کسری‘‘ کہ زد
در جہان نزد و دور و دیر و زوداولین خوانندۂ قرآن کہ بود
رمز الا اﷲ کہ را آموختنداین چراغ اول کجا افروختند
علم و حکمت ریزہ ئی از خوان کیست؟آیہ ’’فاصبحتم‘‘ اندر شأن کیست؟
از دم سیراب آن امی لقبلالہ رست از ریگ صحرای عرب
حریت پروردۂ آغوش اوستیعنی امروز امم از دوش اوست
او دلی در پیکر آدم نہاداو نقاب از طلعت آدم گشاد
ہر خداوند کہن را او شکستہر کہن شاخ از نم او غنچہ بست
گرمی ہنگامۂ بدر و حنینحیدر و صدیق و فاروق و حسین
سطوت بانگ صلوت اندر نبردقرأت ’’الصافات‘‘ اندر نبرد
تیغ ایوبے نگاہ بایزیدگنجہای ھر دو عالم را کلید
عقل و دل را مستی از یک جام میاختلاط ذکر و فکر روم و ری
علم و حکمت شرع و دین ، نظم اموراندرون سینہ دلہا ناصبور
حسن عالم سوز الحمرا و تاجآنکہ از قدوسیان گیرد خراج
این ہمہ یک لحظہ از اوقات اوستیک تجلی از تجلیات اوست
ظاہرش این جلوہ ہای دلفروزباطنش از عارفان پنھان ہنوز
’’حمد بیحد مر رسول پاک راآنکہ ایمان داد مشت خاک را‘‘
حق ترا بران تر از شمشیر کردساربان را راکب تقدیر کرد
بانگ تکبیر و صلوت و حرب و ضرباندر آن غوغا گشاد شرق و غرب
ایخوش آن مجذوبی و دل بردگےآہ زین دلگیری و افسردگی
کار خود را امتان بردند پیشتو ندانی قیمت صحرای خویش
امتی بودی امم گردیدہ ئیبزم خود را خود ز ہم پاشیدہ ئی
ہر کہ از بند خودی وارست ، مردہر کہ با بیگانگان پیوست ، مرد
آنچہ تو با خویش کردی کس نکردروح پاک مصطفی آمد بدرد
ای ز افسون فرنگی بے خبرفتنہ ہا در آستین او نگر
از فریب او اگر خواہی اماناشترانش را ز حوض خود بران
حکمتش ہر قوم را بیچارہ کردوحدت اعرابیان صد پارہ کرد
تا عرب در حلقۂ دامش فتادآسمان یک دم امان او را نداد
عصر خود را بنگر ای صاحب نظردر بدن باز آفرین روح عمر
قوت از جمعیت دین مبیندین ہمہ عزم است و اخلاص و یقین
تا ضمیرش رازدان فطرت استمرد صحرا پاسبان فطرت است
سادہ و طبعش عیار زشت و خوباز طلوعش صد ہزار انجم غروب
بگذر از دشت و در و کوہ و دمنخیمہ را اندر وجود خویش زن
طبع از باد بیابان کردہ تیزناقہ را سر دہ بہ میدان ستیز
عصر حاضر زادۂ ایام تستمستی او از می گلفام تست
شارح اسرار او تو بودہ ئیاولین معمار او تو بودہ ئی
تا بہ فرزندی گرفت او را فرنگشاہدی گردید بی ناموس و ننگ
گرچہ شیرین است و نوشین است اوکج خرام و شوخ و بی دین است او
مرد صحرا ! پختہ تر کن خام رابر عیار خود بزن ایام را
Sources and translator credits
  • Original text transcription: Pas Che Bayad Kard and Musafir — حرفی چند با امت عربیہ — Digital transcription file at commit 39d44fc0c2b8ca25769c4b36e6eac4d90cb42b35; the source dataset does not identify the underlying print edition.Verified against this pinned digital transcription file; not checked against a print edition.Source
  • Iqbal Demystified source list: Pas Che Bayad Kard and Musafir — Pinned digital dataset commit 39d44fc0c2b8ca25769c4b36e6eac4d90cb42b35; the underlying print edition is not identified by the dataset.Community dataset list; not reconciled against a print edition.Source
  • Zinderood digital original: hyg2c1mq — Cached digital poem page, retrieved 2026-10-05.Verified against this pinned digital transcription file; not checked against a print edition.Source
  • pas-che-bayad-kard: published English translation by مخدوم حسان — Published digital poem page (hyg2c1mq.json); retrieved 2026-10-05.Translation by مخدوم حسان; Published English translation credited on the Zinderood digital poem page; the exact source unit is recorded with each imported passage.Source
  • pas-che-bayad-kard: published Urdu translation by مخدوم حسان — Published digital poem page (hyg2c1mq.json); retrieved 2026-10-05.Translation by مخدوم حسان; Published Urdu translation credited on the Zinderood digital poem page; the exact source unit is recorded with each imported passage.Source
  • Sequence source correspondence: allama-iqbal-com-content\pas-che-bayad-kard\01\12.json — Reviewed line-by-line source coordinates and reviewed spelling differences are retained in the sequence repair evidence packet.Edition evidence
Back to Pas Che Bayad Kard