در اسرار شریعت

English title: THE ESSENCE OF THE SHARI’AH

Translations
نکتہ ہا از پیر روم آموختمخویش را در حرف او واسوختم
مال را گر بھر دین باشی حمول’’نعم مال صالح’‘ گوید رسول

رومی

گر نداری اندر این حکمت نظرتو غلام و خواجۂ تو سیم و زر
از تہی دستان گشاد امتاناز چنین منعم فساد امتان
جدت اندر چشم او خوار است و بسکہنگی را او خریدار است و بس
در نگاہش ناصواب آمد صوابترسد از ہنگامہ ہای انقلاب
خواجہ نان بندۂ مزدور خوردآبروی دختر مزدور برد
در حضورش بندہ می نالد چو نیبر لب او نالہ ہای پی بہ پی
نی بجامش بادہ و نی در سبوستکاخہا تعمیر کرد و خود بکوست
ایخوش آن منعم کہ چون درویش زیستدر چنین عصری خدا اندیش زیست
تا ندانی نکتۂ اکل حلالبر جماعت زیستن گردد وبال
آہ یورپ زین مقام آگاہ نیستچشم او ’’ینظر بنور اﷲ‘‘ نیست
او نداند از حلال و از حرامحکمتش خام است و کارش ناتمام
امتی بر امتے دیگر چرددانہ این می کارد آن حاصل برد
از ضعیفان نان ربودن حکمتستاز تن شان جان ربودن حکمتست
شیوۂ تہذیب نو آدم دری استپردۂ آدم دری سوداگری است
این بنوک این فکر چالاک یہودنور حق از سینۂ آدم ربود
تا تہ و بالا نگردد این نظامدانش و تہذیب و دین ، سودای خام
آدمی اندر جھان خیر و شرکم شناسد نفع خود را از ضرر
کس نداند زشت و خوب کار چیستجادۂ ہموار و ناہموار چیست
شرع بر خیزد ز اعماق حیاتروشن از نورش ظلام کائنات
گر جہان داند حرامش را حرامتا قیامت پختہ ماند این نظام
نیست این کار فقیہان ای پسربا نگاہے دیگری او را نگر
حکمش از عدلست و تسلیم و رضاستبیخ او اندر ضمیر مصطفی است
از فراق است آرزوہا سینہ تابتو نمانی چون شود او بی حجاب
از جدائی گرچہ جان آید بلبوصل او کم جو رضای او طلب
مصطفی داد از رضای او خبرنیست در احکام دین چیزی دگر
تخت جم پوشیدہ زیر بوریاستفقر و شاہی از مقامات رضاست
حکم سلطان گیر و از حکمش منالروز میدان نیست روز قیل و قال
تا توانی گردن از حکمش پیچتا نپیچد گردن از حکم تو ہیچ
از شریعت احسن التقویم شووارث ایمان ابراھیم شو
پس طریقت چیست ای والاصفاتشرع را دیدن بہ اعماق حیات
فاش میخواہی اگر اسرار دینجز بہ اعماق ضمیر خود مبین
گر نبینی ، دین تو مجبوری استاینچنین دین از خدا مہجوری است
بندہ تا حق را نبیند آشکاربر نمی آید ز جبر و اختیار
تو یکی در فطرت خود غوطہ زنمرد حق شو بر ظن و تخمین متن
تا ببینی زشت و خوب کار چیستاندر این نہ پردۂ اسرار چیست
ہر کہ از سر نبی گیرد نصیبہم بہ جبریل امین گردد قریب
ای کہ مے نازی بہ قرآن عظیمتا کجا در حجرہ مے باشی مقیم
در جہان اسرار دین را فاش کننکتہ شرع مبین را فاش کن
کس نگردد در جھان محتاج کسنکتہ شرع مبین این است و بس
مکتب و ملا سخنہا ساختندمؤمنان این نکتہ را نشناختند
زندہ قومے بود از تأویل مردآتش او در ضمیر او فسرد
صوفیان با صفا را دیدہ امشیخ مکتب را نکو سنجیدہ ام
عصر من پیغمبری ھم آفریدآنکہ در قرآن بغیر از خود ندید
ہر یکی دانای قرآن و خبردر شریعت کم سواد و کم نظر
عقل و نقل افتادہ در بند ہوسمنبرشان منبر کاک است و بس
زین کلیمان نیست امید گشودآستین ہا بی ید بیضا چہ سود
کار اقوام و ملل ناید درستاز عمل بنما کہ حق در دست تست
Sources and translator credits
  • Original text transcription: Pas Che Bayad Kard and Musafir — در اسرار شریعت — Digital transcription file at commit 39d44fc0c2b8ca25769c4b36e6eac4d90cb42b35; the source dataset does not identify the underlying print edition.Verified against this pinned digital transcription file; not checked against a print edition.Source
  • Iqbal Demystified source list: Pas Che Bayad Kard and Musafir — Pinned digital dataset commit 39d44fc0c2b8ca25769c4b36e6eac4d90cb42b35; the underlying print edition is not identified by the dataset.Community dataset list; not reconciled against a print edition.Source
  • pas-che-bayad-kard: published English translation by مخدوم حسان — Published digital poem page (xnk7yo1b.json); retrieved 2026-10-05.Translation by مخدوم حسان; Published English translation credited on the Zinderood digital poem page; the exact source unit is recorded with each imported passage.Source
  • pas-che-bayad-kard: published Urdu translation by مخدوم حسان — Published digital poem page (xnk7yo1b.json); retrieved 2026-10-05.Translation by مخدوم حسان; Published Urdu translation credited on the Zinderood digital poem page; the exact source unit is recorded with each imported passage.Source
Back to Pas Che Bayad Kard