مرد حر

English title: THE FREE MAN

Translations
مرد حر محکم ز ورد ’’لاتخف‘‘ما بمیدان سر بجیب او سر بکف
مرد حر از لاالہ روشن ضمیرمی نگردد بندۂ سلطان و میر
مرد حر چون اشتران باری بردمرد حر باری برد خاری خورد
پای خود را آنچنان محکم نہدنبض رہ از سوز او بر می جہد
جان او پایندہ تر گردد ز موتبانگ تکبیرش برون از حرف و صوت
ہر کہ سنگ راہ را داند زجاجگیرد آن درویش از سلطان خراج
گرمی طبع تو از صہبای اوستجوی تو پروردۂ دریای اوست
پادشاہان در قباہای حریرزرد رو از سھم آن عریان فقیر
سر دین ما را خبر ، او را نظراو درون خانہ ما بیرون در
ما کلیسا دوست ، ما مسجد فروشاو ز دست مصطفی پیمانہ نوش
نی مغان را بندہ ، نی ساغر بدستما تہی پیمانہ او مست الست
چہرہ گل از نم او احمر استز آتش ما دود او روشنتر است
دارد اندر سینہ تکبیر اممدر جبین اوست تقدیر امم
قبلۂ ما گہ کلیسا ، گاہ دیراو نخواہد رزق خویش از دست غیر
ما ہمہ عبد فرنگ او عبدہاو نگنجد در جہان رنگ و بو
صبح و شام ما بہ فکر ساز و برگآخر ما چیست تلخیہای مرگ
در جہان بی ثبات او را ثباتمرگ او را از مقامات حیات
اہل دل از صحبت ما مضمحلگل ز فیض صحبتش دارای دل
کار ما وابستۂ تخمین و ظناو ہمہ کردار و کم گوید سخن
ما گدایان کوچہ گرد و فاقہ مستفقر او از لاالہ تیغی بدست
ما پر کاہے اسیر گرد بادضربش از کوہ گران جوئی گشاد
محرم او شو ز ما بیگانہ شوخانہ ویران باش و صاحب خانہ شو
شکوہ کم کن از سپہر گرد گردزندہ شو از صحبت آن زندہ مرد
صحبت از علم کتابی خوشتر استصحبت مردان حر آدم گر است
مرد حر دریای ژرف و بیکرانآب گیر از بحر و نی از ناودان
سینۂ این مردمی جوشد چو دیگپیش او کوہ گران یک تودہ ریگ
روز صلح آن برگ و ساز انجمنہم چو باد فرودین اندر چمن
روز کین آن محرم تقدیر خویشگور خود می کندد از شمشیر خویش
ای سرت گردم گریز از ما چو تیردامن او گیر و بیتابانہ گیر
می نروید تخم دل از آب و گلبی نگاہی از خداوندان دل
اندر این عالم نیرزی با خسیتا نیاویزی بدامان کسی
Sources and translator credits
  • Original text transcription: Pas Che Bayad Kard and Musafir — مرد حر — Digital transcription file at commit 39d44fc0c2b8ca25769c4b36e6eac4d90cb42b35; the source dataset does not identify the underlying print edition.Verified against this pinned digital transcription file; not checked against a print edition.Source
  • Iqbal Demystified source list: Pas Che Bayad Kard and Musafir — Pinned digital dataset commit 39d44fc0c2b8ca25769c4b36e6eac4d90cb42b35; the underlying print edition is not identified by the dataset.Community dataset list; not reconciled against a print edition.Source
  • pas-che-bayad-kard: published English translation by مخدوم حسان — Published digital poem page (d9ry3g8n.json); retrieved 2026-10-05.Translation by مخدوم حسان; Published English translation credited on the Zinderood digital poem page; the exact source unit is recorded with each imported passage.Source
  • pas-che-bayad-kard: published Urdu translation by مخدوم حسان — Published digital poem page (d9ry3g8n.json); retrieved 2026-10-05.Translation by مخدوم حسان; Published Urdu translation credited on the Zinderood digital poem page; the exact source unit is recorded with each imported passage.Source
Back to Pas Che Bayad Kard