اندر ز میر نجات نقشبند المعروف بہ بابای صحرائی کہ برای مسلمانان ہندوستان رقم فرمودہ است

English title: PRECEPTS WRITTEN FOR THE MUSLIMS OF INDIA BY MIR NAJAT NAKSHBAND, WHO IS GENERALLY KNOWN AS BABA SHARI'S

Translations
ای کہ مثل گل ز گل بالیدہ ئیتو ھم از بطن خودی زائیدہ ئی
از خودی مگذر بقا انجام باشقطرہ ئی می باش و بحر آشام باش
تو کہ از نور خودی تابندہ ئےگر خودی محکم کنی پایندہ ئی
سود در جیب ہمین سوداستیخواجگی از حفظ این کالاستی
ہستی و از نیستی ترسیدہ ئیای سرت گردم غلط فہمیدہ ئی
چون خبر دارم ز ساز زندگیبا تو گویم چیست راز زندگی
غوطہ در خود صورت گوہر زدنپس ز خلوت گاہ خود سر بر زدن
زیر خاکستر شرار اندوختنشعلہ گردیدن نظرہا سوختن
خانہ سوز محنت چل سالہ شوطوف خود کن شعلہ ی جوالہ شو
زندگی از طوف دیگر رستن استخویش را بیت الحرم دانستن است
پر زن و از جذب خاک آزاد باشہمچو طایر ایمن از افتاد باش
تو اگر طایر نہ ئی ای ہوشمندبر سر غار آشیان خود مبند
ای کہ باشی در پی کسب علومبا تو می گویم پیام پیر روم
’’علم را بر تن زنی مارے بودعلم را بر دل زنی یارے بود‘‘
آگہی از قصہ ی آخوند رومآنکہ داد اندر حلب درس علوم
پای در زنجیر توجیہات عقلکشتیش طوفانی ’’ظلمات‘‘ عقل
موسی بیگانہ ی سینای عشقبیخبر از عشق و از سودای عشق
از تشکک گفت و از اشراق گفتوز حکم صد گوہر تابندہ سفت
عقدہ ہای قول مشائین گشودنور فکرش ہر خفی را وانمود
گرد و پیشش بود انبار کتببر لب او شرح اسرار کتب
پیر تبریزی ز ارشاد کمالجست راہ مکتب ملا جلال
گفت این غوغا و قیل و قال چیستاین قیاس و وہم و استدلال چیست
مولوی فرمود نادان لب ببندبر مقالات خردمندان مخند
پای خویش از مکتبم بیرون گذارقیل و قال است این ترا با وی چہ کار
قال ما از فہم تو بالاتر استشیشہ ی ادراک را روشنگر است
سوز شمس از گفتہ ی ملا فزودآتشی از جان تبریزی گشود
بر زمین برق نگاہ او فتادخاک از سوز دم او شعلہ زاد
آتش دل خرمن ادراک سوختدفتر آن فلسفی را پاک سوخت
مولوی بیگانہ از اعجاز عشقناشناس نغمہ ہای ساز عشق
گفت این آتش چسان افروختیدفتر ارباب حکمت سوختی
گفت شیخ ای مسلم زنار دارذوق و حال است این ترا با وی چہ کار
حال ما از فکر تو بالاتر استشعلہ ی ما کیمیای احمر است
ساختی از برف حکمت ساز و برگاز سحاب فکر تو بارد تگرگ
آتشی افروز از خاشاک خویششعلہ ئی تعمیر کن از خاک خویش
علم مسلم کامل از سوز دل استمعنی اسلام ترک آفل است
چون ز بند آفل ابراہیم رستدر میان شعلہ ہا نیکو نشست
علم حق را در قفا انداختیبہر نانی نقد دین در باختی
گرم رو در جستجوی سرمہ ئیواقف از چشم سیاہ خود نہ ئی
آب حیوان از دم خنجر طلباز دہان اژدہا کوثر طلب
سنگ اسود از در بتخانہ خواہنافہ ی مشک از سگ دیوانہ خواہ
سوز عشق از دانش حاضر مجویکیف حق از جام این کافر مجوی
مدتی محو تک و دو بودہ امرازدان دانش نو بودہ ام
باغبانان امتحانم کردہ اندمحرم این گلستانم کردہ اند
گلستانی لالہ زار عبرتیچون گل کاغذ سراب نکہتی
تا ز بند این گلستان رستہ امآشیان بر شاخ طوبی بستہ ام
دانش حاضر حجاب اکبر استبت پرست و بت فروش و بتگر است
پا بزندان مظاہر بستہ ئیاز حدود حس برون نا جستہ ئی
در صراط زندگی از پا فتادبر گلوی خویشتن خنجر نہاد
آتشی دارد مثال لالہ سردشعلہ ئی دارد مثال ژالہ سرد
فطرتش از سوز عشق آزاد مانددر جہان جستجو ناشاد ماند
عشق افلاطون علت ہای عقلبہ شود از نشترش سودای عقل
جملہ عالم ساجد و مسجود عشقسومنات عقل را محمود عشق
این می دیرینہ در میناش نیستشور ’’یارب‘‘ ، قسمت شبہاش نیست
قیمت شمشاد خود نشناختیسرو دیگر را بلند انداختی
مثل نے خود را ز خود کردی تہیبر نوای دیگران دل می نہی
ای گدای ریزہ ئی از خوان غیرجنس خود می جوئی از دکان غیر
بزم مسلم از چراغ غیر سوختمسجد او از شرار دیر سوخت
از سواد کعبہ چون آہو رمیدناوک صیاد پہلویش درید
شد پریشان برگ گل چون بوی خویشای ز خود رم کردہ باز آ سوی خویش
ای امین حکمت ام الکتابوحدت گمگشتہ ی خود بازیاب
ما کہ دربان حصار ملتیمکافر از ترک شعار ملتیم
ساقی دیرینہ را ساغر شکستبزم رندان حجازی بر شکست
کعبہ آباد است از اصنام ماخندہ زن کفر است بر اسلام ما
شیخ در عشق بتان اسلام باخترشتہ ی تسبیح از زنار ساخت
پیر ہا پیر از بیاض مو شدندسخرہ بہر کودکان کو شدند
دل ز نقش لاالہ بیگانہ ئیاز صنم ہای ہوس بتخانہ ئی
می شود ھر مو درازی خرقہ پوشآہ ازین سوداگران دین فروش
با مریدان روز و شب اندر سفراز ضرورت ہای ملت بی خبر
دیدہ ہا بی نور مثل نرگس اندسینہ ہا از دولت دل مفلس اند
واعظان ہم صوفیان منصب پرستاعتبار ملت بیضا شکست
واعظ ما چشم بر بتخانہ دوختمفتی دین مبین فتوی فروخت
چیست یاران بعد ازین تدبیر مارخ سوی میخانہ دارد پیر ما
Sources and translator credits
  • Original text transcription: Asrar-e-Khudi — اندر ز میر نجات نقشبند المعروف بہ بابای صحرائی کہ برای مسلمانان ہندوستان رقم فرمودہ است — Digital transcription file at commit 39d44fc0c2b8ca25769c4b36e6eac4d90cb42b35; the source dataset does not identify the underlying print edition.Verified against this pinned digital transcription file; not checked against a print edition.Source
  • Iqbal Demystified source list: Asrar-e-Khudi — Pinned digital dataset commit 39d44fc0c2b8ca25769c4b36e6eac4d90cb42b35; the underlying print edition is not identified by the dataset.Community dataset list; not reconciled against a print edition.Source
  • The Secrets of the Self (Asrár-i Khudí) — 1920 English edition; the Project Gutenberg transcription states it follows the second edition.Translation by Reynold A. Nicholson; Nicholson’s published English translation of Asrár-i Khudí; matched passages are credited to their numbered book sections and electronic-text line ranges.Source
  • asrar-e-khudi: published English translation by نکلسن — Published digital poem page (g8eg5mqi.json); retrieved 2026-10-05.Translation by نکلسن; Published English translation credited on the Zinderood digital poem page; the exact source unit is recorded with each imported passage.Source
  • asrar-e-khudi: published Urdu translation by حمیداللہ ہاشمی — Published digital poem page (g8eg5mqi.json); retrieved 2026-10-05.Translation by حمیداللہ ہاشمی; Published Urdu translation credited on the Zinderood digital poem page; the exact source unit is recorded with each imported passage.Source
Back to Asrar-e-Khudi