از محکم گرفتن روایات مخصوصہ ملیہ می باشد تسلسل حیات ملیہ حکایت شیخ و برہمن و مکالمہ گنگ و ہمالہ در معنی اینکہ

English title: STORY OF THE SHEIKH AND THE BRAHMIN FOLLOWED BY A CONVERSATION BETWEEN GANGES AND HIMALAYA TO THE EFFECT THAT THE CONTINUATION OF SOCIAL LIFE DEPEND ON FIRM ATTACHMENTS TO THE CHARACTERISTIC TRADITIONS OF THE COMMUNITY.

Translations
در بنارس برھمندی محترمسر فرو اندر یم بود و عدم
بہرہ ی وافر ز حکمت داشتیبا خدا جویان ارادت داشتی
ذہن او گیرا و ندرت کوش بودبا ثریا عقل او ھمدوش بود
آشیانش صورت عنقا بلندمہر و مہ بر شعلہ ی فکرش سپند
مدتی مینای او در خون نشستساقی حکمت بجامش می نبست
در ریاض علم و دانش دام چیدچشم دامش طایر معنی ندید
ناخن فکرش بخون آلودہ ماندعقدہ ی بود و عدم نگشودہ ماند
آہ بر لب شاھد حرمان اوچہرہ غماز دل حیران او
رفت روزی نزد شیخ کاملیآنکہ اندر سینہ پروردی دلی
گوش بر گفتار آن فرزانہ دادبر لب خود مہر خاموشی نہاد
گفت شیخ ای طائف چرخ بلنداندکی عہد وفا با خاک بند
تا شدی آوارہ ی صحرا و دشتفکر بیباک تو از گردون گذشت
با زمین در ساز ای گردون نورددر تلاش گوہر انجم مگرد
من نگویم از بتان بیزار شوکافری شایستہ ی زنار شو
ای امانت دار تہذیب کہنپشت پا بر مسلک آبا مزن
گر ز جمعیت حیات ملت استکفر ہم سرمایہ ی جمعیت است
تو کہ ھم در کافری کامل نہ ئیدر خور طوف حریم دل نہ ئی
ماندہ ایم از جادہ ی تسلیم دورتو ز آزر من ز ابراہیم دور
قیس ما سودائے محمل نشددر جنون عاشقی کامل نشد
مرد چون شمع خودی اندر وجوداز خیال آسمان پیما چہ سود
آب زد در دامن کہسار چنگگفت روزی با ھمالہ رود گنگ
ای ز صبح آفرینش یخ بدوشپیکرت از رودہا زنار پوش
حق ترا با آسمان ہمراز ساختپات محروم خرام ناز ساخت
طاقت رفتار از پایت ربوداین وقار و رفعت و تمکین چہ سود
زندگانی از خرام پیہم استبرگ و ساز ہستی موج از رم است
کوہ چون این طعنہ از دریا شنیدہم چو بحر آتش از کین بر دمید
گفت ای پہنای تو آئینہ امچون تو صد دریا درون سینہ ام
این خرام ناز سامان فناستہر کہ از خود رفت شایان فناست
از مقام خود نداری آگہیبر زیان خویش نازی ابلہی
ای ز بطن چرخ گردان زادہ ئیاز تو بہتر ساحل افتادہ ئی
ہستی خود نذر قلزم ساختیپیش رہزن نقد جان انداختی
ہمچو گل در گلستان خوددار شوبہر نشر بو پی گلچین مرو
زندگی بر جای خود بالیدن استاز خیابان خودی گل چیدن است
قرنہا بگذشت و من پا در گلمتو گمان داری کہ دور از منزلم
ہستیم بالید و تا گردون رسیدزیر دامانم ثریا آرمید
ہستی تو بی نشان در قلزم استذروہ ی من سجدہ گاہ انجم است
چشم من بینای اسرار فلکآشنا گوشم ز پرواز ملک
تا ز سوز سعی پیہم سوختملعل و الماس و گہر اندوختم
’’در درونم سنگ و اندر سنگ نارآب را بر نار من نبود گذار‘‘
قطرہ ئی ؟ خود را بپای خود مریزدر تلاطم کوش و با قلزم ستیز
آب گوہر خواہ و گوہر ریزہ شوبہر گوش شاہدی آویزہ شو
یا خود افزا شو سبک رفتار شوابر برق انداز و دریا بار شو
از تو قلزم گدیہ ی طوفان کندشکوہ ہا از تنگی دامان کند
کمتر از موجی شمارد خویش راپیش پای تو گذارد خویش را
Sources and translator credits
  • Original text transcription: Asrar-e-Khudi — از محکم گرفتن روایات مخصوصہ ملیہ می باشد تسلسل حیات ملیہ حکایت شیخ و برہمن و مکالمہ گنگ و ہمالہ در معنی اینکہ — Digital transcription file at commit 39d44fc0c2b8ca25769c4b36e6eac4d90cb42b35; the source dataset does not identify the underlying print edition.Verified against this pinned digital transcription file; not checked against a print edition.Source
  • Iqbal Demystified source list: Asrar-e-Khudi — Pinned digital dataset commit 39d44fc0c2b8ca25769c4b36e6eac4d90cb42b35; the underlying print edition is not identified by the dataset.Community dataset list; not reconciled against a print edition.Source
  • The Secrets of the Self (Asrár-i Khudí) — 1920 English edition; the Project Gutenberg transcription states it follows the second edition.Translation by Reynold A. Nicholson; Nicholson’s published English translation of Asrár-i Khudí; matched passages are credited to their numbered book sections and electronic-text line ranges.Source
  • asrar-e-khudi: published English translation by نکلسن — Published digital poem page (174ltpk7.json); retrieved 2026-10-05.Translation by نکلسن; Published English translation credited on the Zinderood digital poem page; the exact source unit is recorded with each imported passage.Source
  • asrar-e-khudi: published Urdu translation by حمیداللہ ہاشمی — Published digital poem page (174ltpk7.json); retrieved 2026-10-05.Translation by حمیداللہ ہاشمی; Published Urdu translation credited on the Zinderood digital poem page; the exact source unit is recorded with each imported passage.Source
Back to Asrar-e-Khudi