’’در شرح اسرار اسمای علی مرتضی‘‘

English title: SETTING FORTH THE INNER MEANING OF THE NAMES OF ALI

Translations
مسلم اول شہ مردان علےعشق را سرمایہ ی ایمان علے
از ولای دودمانش زندہ امدر جہان مثل گہر تابندہ ام
نرگسم وارفتہ ی نظارہ امدر خیابانش چو بو آوارہ ام
زمزم ار جوشد ز خاک من ازوستمی اگر ریزد ز تاک من ازوست
خاکم و از مہر او آئینہ اممی توان دیدن نوا در سینہ ام
از رخ او فال پیغمبر گرفتملت حق از شکوہش فر گرفت
قوت دین مبین فرمودہ اشکائنات آئین پذیر از دودہ اش
مرسل حق کرد نامش بوترابحق ’’یداللہ‘‘ خواند در ام الکتاب
ہر کہ دانای رموز زندگیستسر اسمای علی داند کہ چیست
خاک تاریکی کہ نام او تن استعقل از بیداد او در شیون است
فکر گردون رس زمین پیما ازوچشم کور و گوش ناشنوا ازو
از ہوس تیغ دو رو دارد بدسترہروان را دل برین رہزن شکست
شیر حق این خاک را تسخیر کرداین گل تاریک را اکسیر کرد
مرتضی کز تیغ او حق روشن استبوتراب از فتح اقلیم تن است
مرد کشور گیر از کراری استگوہرش را آبرو خودداری است
ہر کہ در آفاق گردد بوترابباز گرداند ز مغرب آفتاب
ہر کہ زین بر مرکب تن تنگ بستچون نگین بر خاتم دولت نشست
زیر پاش اینجا شکوہ خیبر استدست او آنجا قسیم کوثر است
از خود آگاہے یداللہی کنداز یداللہی شہنشاہی کند
ذات او دروازہ ی شہر علومزیر فرمانش حجاز و چین و روم
حکمران باید شدن بر خاک خویشتا می روشن خوری از تاک خویش
خاک گشتن مذہب پروانگیستخاک را اب شو کہ این مردانگیست
سنگ شو ای ہمچو گل نازک بدنتا شوے بنیاد دیوار چمن
از گل خود آدمی تعمیر کنآدمی را عالمی تعمیر کن
گر بنا سازی نہ دیوار و دریخشت از خاک تو بندد دیگری
ای ز جور چرخ ناہنجار تنگجام تو فریادی بیداد سنگ
نالہ و فریاد و ماتم تا کجا؟سینہ کوبیہای پیہم تا کجا؟
در عمل پوشیدہ مضمون حیاتلذت تخلیق قانون حیات
خیز و خلاق جہان تازہ شوشعلہ در بر کن خلیل آوازہ شو
با جہان نامساعد ساختنہست در میدان سپر انداختن
مرد خودداری کہ باشد پختہ کاربا مزاج او بسازد روزگار
گر نسازد با مزاج او جہانمی شود جنگ آزما با آسمان
بر کند بنیاد موجودات رامی دہد ترکیب نو ذرات را
گردش ایام را برھم زندچرخ نیلی فام را برہم زند
می کند از قوت خود آشکارروزگار نو کہ باشد سازگار
در جہان نتوان اگر مردانہ زیستہمچو مردان جانسپردن زندگیست
آزماید صاحب قلب سلیمزور خود را از مہمات عظیم
عشق با دشوار ورزیدن خوشستچون خلیل از شعلہ گلچیدن خوشست
ممکنات قوت مردان کارگردد از مشکل پسندی آشکار
حربہ ی دون ہمتان کین است و بسزندگی را این یک آئین است و بس
زندگانے قوت پیداستیاصل او از ذوق استیلاستی
عفو بیجا سردی خون حیاتسکتہ ئی در بیت موزون حیات
ہر کہ در قعر مذلت ماندہ استناتوانی را قناعت خواندہ است
ناتوانے زندگی را رہزن استبطنش از خوف و دروغ آبستن است
از مکارم اندرون او تہی استشیرش از بہر ذمائم فربہی است
ہوشیار ای صاحب عقل سلیمدر کمینہا می نشیند این غنیم
گر خردمندی فریب او مخودمثل حر با ہر زمان رنگش دگر
شکل او اھل نظر نشناختندپردہ ہا بر روی او انداختند
گاہ او را رحم و نرمی پردہ دارگاہ می پوشد ردای انکسار
گاہ او مستور در مجبوری استگاہ پنہان در تہ معذوری است
چہرہ در شکل تن آسانی نموددل ز دست صاحب قوت ربود
با توانائی صداقت توأم استگر خود آگاہی ہمین جام جم است
زندگی کشت است و حاصل قوتستشرح رمز حق و باطل قوتست
مدعی گر مایہ دار از قوت استدعوی او بی نیاز از حجت است
باطل از قوت پذیرد شان حقخویش را حق داند از بطلان حق
از کن او زھر کوثر می شودخیر را گوید شری ، شر می شود
ای ز آداب امانت بیخبراز دو عالم خویش را بہتر شمر
از رموز زندگے آگاہ شوظالم و جاہل ز غیر اللہ شو
چشم و گوش و لب گشا ای ہوشمندگر نبینی راہ حق بر من بخند
Sources and translator credits
  • Original text transcription: Asrar-e-Khudi — ’’در شرح اسرار اسمای علی مرتضی‘‘ — Digital transcription file at commit 39d44fc0c2b8ca25769c4b36e6eac4d90cb42b35; the source dataset does not identify the underlying print edition.Verified against this pinned digital transcription file; not checked against a print edition.Source
  • Iqbal Demystified source list: Asrar-e-Khudi — Pinned digital dataset commit 39d44fc0c2b8ca25769c4b36e6eac4d90cb42b35; the underlying print edition is not identified by the dataset.Community dataset list; not reconciled against a print edition.Source
  • The Secrets of the Self (Asrár-i Khudí) — 1920 English edition; the Project Gutenberg transcription states it follows the second edition.Translation by Reynold A. Nicholson; Nicholson’s published English translation of Asrár-i Khudí; matched passages are credited to their numbered book sections and electronic-text line ranges.Source
  • asrar-e-khudi: published English translation by نکلسن — Published digital poem page (b0mr9m34.json); retrieved 2026-10-05.Translation by نکلسن; Published English translation credited on the Zinderood digital poem page; the exact source unit is recorded with each imported passage.Source
  • asrar-e-khudi: published Urdu translation by حمیداللہ ہاشمی — Published digital poem page (b0mr9m34.json); retrieved 2026-10-05.Translation by حمیداللہ ہاشمی; Published Urdu translation credited on the Zinderood digital poem page; the exact source unit is recorded with each imported passage.Source
Back to Asrar-e-Khudi