در حقیقت شعر و اصلاح ادبیات اسلامیہ

English title: CONCERNING THE TRUE NATURE OF POETRY AND REFORM OF ISLAMIC LITERATURE.

Translations
گرم خون انسان ز داغ آرزوآتش ، این خاک از چراغ آرزو
از تمنا می بجام آمد حیاتگرم خیز و تیزگام آمد حیات
زندگی مضمون تسخیر است و بسآرزو افسون تسخیر است و بس
زندگی صید افکن و دام آرزوحسن را از عشق پیغام آرزو
از چہ رو خیزد تمنا دمبدماین نواے زندگی را زیر و بم
ہر چہ باشد خوب و زیبا و جمیلدر بیابان طلب ما را دلیل
نقش او محکم نشیند در دلتآرزو ہا آفریند در دلت
حسن خلاق بہار آرزوستجلوہ اش پروردگار آرزوست
سینہ ی شاعر تجلی زار حسنخیزد از سینای او انوار حسن
از نگاہش خوب گردد خوب ترفطرت از افسون او محبوب تر
از دمش بلبل نوا آموخت استغازہ اش رخسار گل افروخت است
سوز او اندر دل پروانہ ہاعشق را رنگین ازو افسانہ ہا
بحر و بر پوشیدہ در آب و گلشنصد جھان تازہ مضمر در دلش
در دماغش نادمیدہ لالہ ہاناشنیدہ نغمہ ہا ھم نالہ ہا
فکر او با ماہ و انجم ہمنشینزشت را نا آشنا خوب آفرین
خضر و در ظلمات او آب حیاتزندہ تر از آب چشمش کائنات
ما گران سیریم و خام و سادہ ایمدر رہ منزل ز پا افتادہ ایم
عندلیب او نوا پرداخت استحیلہ ئی از بہر ما انداخت است
تا کشد ما را بفردوس حیاتحلقہ ی کامل شود قوس حیات
کاروانھا از درایش گام زندر پی آواز نایش گام زن
چون نسیمش در ریاض ما وزدنرمک اندر لالہ و گل می خزد
از فریب او خود افزا زندگیخود حساب و نا شکیبا زندگی
اہل عالم را صلا بر خوان کندآتش خود را چو باد ارزان کند
وای قومی کز اجل گیرد براتشاعرش وا بوسد از ذوق حیات
خوش نماید زشت را آئینہ اشدر جگر صد نشتر از نوشینہ اش
بوسہ ی او تازگی از گل بردذوق پرواز از دل بلبل برد
سست اعصاب تو از افیون اوزندگانی قیمت مضمون او
می رباید ذوق رعنائی ز سروجرہ شاہین از دم سردش تذرو
ماہی و از سینہ تا سر آدم استچون بنات آشیان اندر یم است
از نوا بر ناخدا افسون زندکشتیش در قعر دریا افکند
نغمہ ہایش از دلت دزدد ثباتمرگ را از سحر او دانی حیات
دایہ ی ہستی ز جان تو بردلعل عنابی ز کان تو برد
چون زیان پیرایہ بندد سود رامی کند مذموم ہر محمود را
در یم اندیشہ اندازد ترااز عمل بیگانہ می سازد ترا
خستہ و ما از کلامش خستہ ترانجمن از دور جامش خستہ تر
جوی برقی نیست در نیسان اویک سراب رنگ و بو بستان او
حسن او را با صداقت کار نیستدر یمش جز گوہر تف دار نیست
خواب را خوشتر ز بیداری شمردآتش ما از نفسہایش فسرد
قلب مسموم از سرود بلبلشخفتہ ماری زیر انبار گلشن
از خم و مینا و جامش الحذراز می آئینہ فامش الحذر
ای ز پا افتادہ ی صہبای اوصبح تو از مشرق مینای او
ای دلت از نغمہ ہایش سرد جوشزہر قاتل خوردہ ئی از راہ گوش
ای دلیل انحطاط انداز تواز نوا افتاد تار ساز تو
آن چنان زار از تن آسانی شدیدر جہان ننگ مسلمانی شدی
از رگ گل می توان بستن ترااز نسیمی می توان خستن ترا
عشق رسوا گشتہ از فریاد توزشت رو تمثالش از بہزاد تو
زرد از آزار تو رخسار اوسردے تو بردہ سوز از نار او
خستہ جان از خستہ جانیہای توناتوان از ناتوانیھای تو
گریہ ی طفلانہ در پیمانہ اشکلفت آہی متاع خانہ اش
سر خوش از دریوزہ ی میخانہ ہاجلوہ دزد روزن کاشانہ ہا
نا خوشی ، افسردہ ئی ، آزردہ ئیاز لگد کوب نگہبان مردہ ئی
از غمان مانند نی کاہیدہ ئیوز فلک صد شکوہ بر لب چیدہ ئی
لابہ و کین جوھر آئینہ اشناتوانی ھمدم دیرینہ اش
پست بخت و زیر دست و دون نہادناسزا و ناامید و نامراد
شیونش از جان تو سرمایہ بردلطف خواب از دیدہ ی ہمسایہ برد
وای بر عشقی کہ نار او فسرددر حرم زائید و در بتخانہ مرد
ای میان کیسہ ات نقد سخنبر عیار زندگی او را بزن
فکر روشن بین عمل را رہبر استچون درخش برق پیش از تندر است
فکر صالح در ادب می بایدترجعتی سوی عرب می بایدت
دل بہ سلمای عرب باید سپردتا دمد صبح حجاز از شام کرد
از چمن زار عجم گل چیدہ ئینو بھار ہند و ایران دیدہ ئی
اندکی از گرمی صحرا بخوربادہ ی دیرینہ از خرما بخور
سر یکے اندر بر گرمش بدہتن دمی با صرصر گرمش بدہ
مدتی غلطیدہ ئی اندر حریرخو بہ کرپاس درشتی ہم بگیر
قرنھا بر لالہ پا کوبیدہ ئیعارض از شبنم چو گل شوئیدہ ئی
خویش ر بر ریگ سوزان ہم بزنغوطہ اندر چشمہ ی زمزم بزن
مثل بلبل ذوق شیون تا کجادر چمن زاران نشیمن تا کجا
ای ھما از یمن دامت ارجمندآشیانی ساز بر کوہ بلند
آشیانی برق و تندر در بریاز کنام جرہ بازان برتری
تا شوی در خورد پیکار حیاتجسم و جانت سوزد از نار حیات
Sources and translator credits
  • Original text transcription: Asrar-e-Khudi — در حقیقت شعر و اصلاح ادبیات اسلامیہ — Digital transcription file at commit 39d44fc0c2b8ca25769c4b36e6eac4d90cb42b35; the source dataset does not identify the underlying print edition.Verified against this pinned digital transcription file; not checked against a print edition.Source
  • Iqbal Demystified source list: Asrar-e-Khudi — Pinned digital dataset commit 39d44fc0c2b8ca25769c4b36e6eac4d90cb42b35; the underlying print edition is not identified by the dataset.Community dataset list; not reconciled against a print edition.Source
  • asrar-e-khudi: published English translation by نکلسن — Published digital poem page (80u1kp7d.json); retrieved 2026-10-05.Translation by نکلسن; Published English translation credited on the Zinderood digital poem page; the exact source unit is recorded with each imported passage.Source
  • asrar-e-khudi: published Urdu translation by میاں عبدالرشید — Published digital poem page (80u1kp7d.json); retrieved 2026-10-05.Translation by میاں عبدالرشید; Published Urdu translation credited on the Zinderood digital poem page; the exact source unit is recorded with each imported passage.Source
Back to Asrar-e-Khudi